Валютын сангийн хөтөлбөр гашуун ч өвчинд тустай

0
32

Гавьяат эдийн засагч Б.Осоргарав 10 сая төгрөг, алтан бөгж, арван агт адуу улсдаа хандивлаж, бусдыг хан­див өргөхийг уриал­сан. Тухайн үед Солонгос шиг алтан ээмгээ хүртэл тайлж өгсөн шиг болох нь хэмээн халагласан иргэд цөөнгүй. Нэгэн цагт улсаа хямралаас гаргахын тулд алтан ээмгээ хүртэл тайлж өгч чадсан Солонгос тухайн үедээ Олон улсын валютын сангийн хөтөлбөрт хамрагдаж билээ. Мэдээж тухайн үед ОУВС-гийнхны болзлыг хүлээн авсан Солонгосын удирд­лагууд толгойгоо алдаж, улсаа худалдлаа гэх шүүмжлэлд өртсөн. Гэсэн ч өдгөө хөтөлбөр хэрэгжсэний үр дүнд тухайн улсын эдийн засаг дэг журамтай болж, шулуухан хэлэхэд банк санхүүгийн байгууллага хийгээд төр нь цэвэршсэн түүхтэй.

Монголын эдийн засаг сэхээнд буй. Онош нь тодорхой. Засгийн газраас эмчилгээний хоёр ч хувилбар ярьж, эцэст нь сонгосон нь ОУВС. Тус хөтөлбөрийг Чингис бондтой харьцуулбал хамгийн энгийнээр хүү багатай. Тодруулбал, Чингис бонд жилийн зургаан хувийн хүүтэй бол ОУВС хөрвөх хүүтэй тул хамгийн ихдээ хоёр хувь. Мэдээж хөтөлбөрт хамрагдсан нь хамгийн зөв шийдэл эсэхийг эцэслэж дүгнэхэд эртдэнэ. Ялгаа байхгүй хөтөлбөрт хамрагдах учиргүй байсан эсэх талаар ч ярих цаг нь биш. Гол нь үр дүн чухал.

ОУВС-гийн хөтөлбөр манай улсад шинэ зүйл биш. Манай улс эл сангийн хөтөлбөрт тав дахь удаагаа хамрагдаж байна. Монгол Улс эдийн засгийн шилжилтийг зоригтой хийсэн. Мэдээж тэрхүү шилжилтийн зам дардан байгаагүй. Тэр үеэс ОУВС манай улстай хамтарсан гэхэд болно. Эхэн үед “Ядуурлыг бууруулж өсөлтийг хангах хөтөлбөр” болон түүний өмнөх Бүтцийн өөрчлөлтийн шинэтгэлийн хөтөлбөрийн хүрээнд санхүүгийн туслалцаа үзүүлэхийн зэрэгцээ бодлогын зөвлөгөөгөөр хангаж байв.

Шилжилтийн эхний таван жилд гарсан нүсэр бүтцийн өөрчлөлт, ЗХУ-аас үзүүлж байсан их хэмжээний санхүүгийн дэмжлэг зогссон зэргээс болж эдийн засгийн үйл ажиллагаа жилд ойролцоогоор таван хувь буурсан хэдий ч 10 жилийн дараа буюу 2000-2004 онд эдийн засгийн жилийн өсөлт дунджаар таван хувь орчимд хүрч байв. Ер нь ОУВС Монгол Улсын шинэчлэлийг дэмжиж ирсэн бөгөөд үүний дотор санхүүгийн туслалцааны дөрвөн хөтөлбөр багтдаг. Шилжилтийн явц, тулгарсан хүндрэлийг зохицуулах шаардлага болон үе үеийн Засгийн газрын өмнөө тавьсан бодлогын гол зорилго, зорилт энэ байв. Мөн макро эдийн засгийн тогтвортой байдалд анхаарч, макро эдийн засаг тогтворжсоны дараа зах зээлийн эдийн засагт шилжих шилжилтийг эрчимжүүлэх асуудалд илүү анхаарсан. Энэ хүрээнд зарим нэг байгууллагыг шинээр байгуулахад ОУВС техникийн туслалцаа үзүүлсэн байдаг. 2009 оны хямралыг даван туулахад ч ОУВС-гийнхны туслалцааг чамлахааргүй хүртсэн.

Юутай ч Монгол Улсын хувьд ОУВС-гийн хөтөлбөрүүдэд хэд хэдэн удаа хамрагдаж, нийт 195.7 сая ам.долларын зээл авчээ. Үүний 136.3 сая ам.долларыг нь хямдралгүй, жирийн зээлийн хэлбэрээр авсан байна. Улмаар зээлээ хугацаанаас нь өмнө төлсөн түүх бий.

Харин энэ удаад “Өргөтгөсөн санхүүжилтийн хөтөлбөр”-т хамрагдахаар тохиролцов. Мэдээж үүний тулд тодорхой амлалт өгнө. Олон кранттай төсвийг нэг болгож цэгцлэх, замбараагүй халамжийг танах, үрэлгэн байдлаа зогсоох, сонгуулийн сохор амлалтуудыг хязгаарлах шаардлага тавьсан нь зарим хүнд таалагдсангүй. Мэдээж энэ бүхнийг цэгцэлж, санхүүгийн сахилга бат хэрэгтэй байгааг өмнөх эрх баригчид хийгээд учир мэдэх хүмүүс гадарлаж буй. Гэвч бусдыг харлуулж, хийх зориг зүрхийг нь мохоох нь Монголын улс төрийн гол зорилго хийгээд дүрэм мэт. Тиймдээ ч өмнөх УИХ-ын дарга З.Энхболд хулгайч хулгайчийг бариарай гэж хашгирдаг шиг авирлах нь шударга ёсонд хэр нийцэх бол.

Хөтөлбөр хэрэгжих эсэхдээ гол нь биш хоосон улстөржүүлж, зургаадугаар сард болох Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн хөзөр болгон ашиглахаар зэхэж байгаа богино бодолтой нь харамсалтай. Иргэн бүрийг ээмэг, бөгжөө тайлж өгөхөөр эрсдэлд оруулсан нь хэн билээ. Одоо буруутныг хайхаас илүүтэй нүхнээс хэрхэн гарах нь чухал цаг үе. Үүний тулд өдөрт хоёр биш нэг идэж, хэмнэлт гаргах шаардлага тулгарсан нь маргашгүй үнэн. Үүний тулд болзолд тусгагдсан татваруудыг үе шаттайгаар нэмэгдүүлнэ. Тухайлбал, Нийгмийн даатгалын шимтгэлийг 2018 онд 2 хувиар, 2019 онд 1 хувиар, 2020 онд 2 хувиар нэмэгдүүлнэ. Одоогоор нийгмийн даатгалыг ажилтан өөрөө 10 хувь, ажил олгогч 11 хувь төлдөг байсныг 2018 онд ажилтан, ажил олгогч тус бүр нэг нэг хувиар нэмэгдүүлэх тооцоо хийжээ. 2019 оны нэгдүгээр сарын 1-нээс хувь хүний НДШ 11.5 хувь, ажил олгогчийнх 12.5 хувь болно. 2020 оны эхнээс хувь хүний НДШ 12.5, ажил олгогчийнх 13.5 хувь болж нэмэгдэнэ.

Харин Хувь хүний орлогын албан татварын тухайд ирэх жилийн нэгдүгээр сарын 1-нээс эхлэн хувь хүний орлогын түвшингээс хамааруулж шатлал тогтоон 10, 15, 20, 25 хувиар орлогын албан татвар ногдуулна. Түүнчлэн бага орлоготой иргэдийн орлогыг нэмэгдүүлэх үүднээс жилд үзүүлэх татварын хөнгөлөлтийн хэмжээг үе шаттайгаар нэмэгдүүлнэ. Тодруулбал, 2018 онд 120 мянга, 2019 онд 160 мянга, 2020 онд 200 мянга, 2021 оноос эхлэн 240 мянган төгрөгийн татварын хөнгөлөлт үзүүлнэ. Ингэснээр төсвийн орлого 2018 онд 73.3 тэрбум, 2019 онд 50 тэрбум, 2020 онд 16.1 тэрбум төгрөгөөр нэмэгдэх боломжтой болох юм.

Хадгаламжийн хүүгийн орлогын татварыг наашлуулсан. Зүй нь хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж буй хувь хүний орлогын албан татварын тухай хуулийн дагуу иргэдийн хадгаламжийн хүүд 2018 оны нэгдүгээр сарын 1-ний өдрөөс эхлэн татвар ногдуулна. Харин энэ хугацааг есөн сараар урагшлуулж, энэ оны дөрөвдүгээр сарын 1-ний өдрөөс эхлэн иргэдийн хадгаламжийн хүүгийн орлогод татвар ногдуулна. Ингэснээр төсвийн орлого 2017 онд 43 тэрбум, 2018 онд 67 тэрбум, 2019 онд 70 тэрбум төгрөгөөр нэмэгдэх боломжтой.

Хөтөлбөр амжилттай хэрэгжвэл 2017 онд -0.0 хувьтай байгаа эдийн засаг ирэх жил 1.8 хувиар, 2019 онд 8.1 хувиар өснө гэсөн өөдрөг тооцообий. Мөн хэрэглээний индекс, гадаад худалдааны тэнцэл, экс­порт, импортыг шат дараатай нэмэгдүүлэхээр тооцсон. Харин валютын нөөцийг 2017 оны төгс­гөл гэхэд  1.6 тэрбум, 2018 онд 2.7 тэрбум, 2019 онд 3.5 тэрбум, 2020 онд  3.8 тэрбумд хүргэж нэмэгдүүлнэ гэх. Магадгүй энэ бүхэн зөвхөн өөдрөг төсөөлөл байж мэднэ. Тэгвэл ОУВС-тай хамтрах мэдэгдэлтэй зэрэгцэн БНХАУ-ын Ардын банк Монголбанк хоорондын своп хэлэлцээрийг үргэлжлүүлэх эхний алхам хийгдээд буй.

Сэтгэгдэл үлдээх

Please enter your comment!