Д.Ганхуяг: Засгийн газар “Эрдэнэс Тавантолгой”-д “Айванхоу” компанийн загварыг ашиглах нь зүйтэй

0
51

Энэ удаагийн “Ярилцах танхим”-ын зочноор УИХ-ын гишүүн асан Д.Ганхуягийг урьж, ярилцлаа.

Та сайхан өвөлжиж байна уу. Ямар ажил амжуулж байгааг тань сонирхож болох уу?

Бизнесийн салбарт ажиллаж байна. Эдийн засаг тааруу байгаа учир хувийн хэвшил хэцүүхэн байна.  2016 оны  хоёрдугаар хагасд төгрөгийн ханш 30 орчим хувиар унасан учир ихэнх нь импортын худалдаа эрхэлдэг аж ахуйн нэгжүүд бүгд алдагдалтай ажилласан байх гэж бодож байна. Мөн Монголбанк бодлогын хүүгээ нэмсэнээр компаниудын арилжааны банкнаас авдаг зээлийн хүү тодорхой функтээр нэмэгдсэн.

Валютын ханшаас үүдэлтэй алдагдлыг зөвхөн хувийн хэвшлийнхэн үүрдэг нь хир оновчтой гэж бодож байна. Бусад оронд ямар арга хэмжээ авдаг юм бэ?

Төр, засгийн зүгээс  авдаг олон арга хэмжээ байдаг. Энгийн жишээ хэлэхэд төрийн өндөр албан тушаалтнууд эдийн засагт, тухайлбал эгзэгтэй үед валютын ханшийг хүчтэй савлуулахаар мэдэгдэл хийхгүй байх хэрэгтэй. Хэрэв албан ёсны судалгаанд үндэслэлгүйгээр ийм мэдэгдэл хийж эдийн заагт хохирол учруулсан нь тогтоогдвол ёс зүйн хариуцлага тооцдог орнууд бий. Ер нь улстөрчдийг  зөвхөн өөрийн улс төрийн  болон намын эрх ашгийн үүднээс улстөржих үйлдэлд нь хязгаарлалт хийх шаардлагатай цаг үе болсон. Үндсэн бодлогын арга хэмжээ бол  макро болон микро эдийн засгийн тогтвортой байдлыг хангах бодлогын хүрээнд валютын ханшны тогтвортой байдлыг хангахад  дунд, урт хугацаанд төлөвлөлттэйгээр гадаад валютын хангалттай нөөцийг бүрдүүлэх ажил юм. Эдгээрээс гадна валютын ханшны огцом өөрчлөлтөөс бий болсон алдагдлыг санхүүгийн үүсмэл хэрэгсэл, тухайлбал опшин, форвард зэрэг хэлцлүүдийг хэрэглэж алдагдлыг багасгаж эрсдлийг буруулдаг. Гэтэл эдгээр хэлцлийг ашиглах эрх зүйн орчин манай улсад бүрдээгүй байна. Тиймээс зээлдэгч, зээлдүүлэгч талууд хоёулаа эрсдэл, алдагдлыг хамтарч үүрэхгүй, нөгөө л хаа ч байхгүй өндөр хүүтэй зээл авдаг аж ахуйн нэгж л дангаараа валютын ханшны алдагдлыг үүрсээр байна. Эрх баригчид энд анхаарах хэрэгтэй байна.

АН-д шинэчлэл явагдаж байна. Үүний эхлэл нь намын даргын сунгаа. Ингэснээр АН нам үнэхээр шинэчлэгдэж чадах уу. Сонгуульд ялагдсан шалтгааныг юу гэж бодож явдаг вэ?

Хүн байхад, байгууллага байхад шинэчлэл байнга явагддаг. Өнгөрсөнөө үгүйсгэхгүйгээр, зөв дүгнэлтэд үндэслэж хурдацтай шинэчлэгдэх тусмаа сайн. Ер нь Монгол Улсын төлөө АН байх учиртай. Ардчилал бол Монгол Улсын хамгийн үнэ, цэнэтэй зүйл нь юм. Тусгаар тогтнолын баталгаа нь оюун санааны эрх чөлөө билээ.

Намын даргын сунгаа ч гэсэн …?

АН намын даргын сунгааг улс орон даяар явуулж намын бүх гишүүдийнхээ саналаар сонгож байгаа нь улс төрийн шинэ соёлыг бий болгож, шинэ жишгийг тогтоож байна. Энэ үйл ажиллагаагаараа АН Монгол Улсын ардчиллын хөтөч гэдгээ дахин нотолж, ардчиллыг хөгжүүлэн бэхжүүлсээр байна. Намын даргад нэрээ дэвшүүлж хөхөө өвлийн хүйтэнд бүх аймгуудаар намаа шинэчлэх, ардчиллыг  бэхжүүлэх хөтөлбөрөө намын гишүүддээ танилцуулж яваа журмын таван нөхөддөө талархаж байна. За даа сонгууль ч өнгөрөөд удаж байна даа.

Гэсэн ч хүн бүр дор бүрнээ ялагдлын шалтгааныг өнөөдрийг хүртэл хийсээр байгаа шүү дээ. Танд ч гэсэн бодсон бодол бий нь мэдээж?

Сонгуульд ялагдсан шалтгааны тухайд шинэчлэлийн Засгийн газрыг огцруулсан, Тавантолгой зэрэг баялагийн хувиарлалт тойрсон маргаан, фракцийн зохистой бус үйл ажиллагаа, сонгуулийн өмнөхөн сонгуулийн тогтолцоог өөрчилсөн, offshor-ийн асуудлыг шийдэж чадаагүй, Эрдэнэтийн 49 хувийн асуудал гээд хэд хэдэн асуудлыг ярьдаг. Эрдэнэтийн 49 хувийн тухайд сонгуулийн суртачилгаа хаахын өмнөх өдрийн ерөнхий сайдын мэдэгдэлтэй холбогдуулж өнөөгийн эрх баригчид энэ үйл ажиллагаа хууль бус, сонгуулийн дараа хувийн хэвшлээс буцаан авч ард түмэндээ хувь эзэмшүүлнэ гэж мэдэгдсэн нь АН-ыг сонгуульд ялагдахад нөлөөлсөн гэж үзэх хүмүүс нилээд байдаг. Энэ мэдэгдэл одоо ч гэсэн хаяа телевизээр гарч байгаа харагдах юм. Тэгээд улс төрийн шийдвэр бол багийн, олонхийн шийдвэр байдаг, тэгээд тэр шийдвэрээр яваад амжилт олвол бүгд булаацалдана, алдаа гарвал зугтаагаад зогсохгүй хамт явсан нөхдөө муулаад өөрөө энхийн цагаан тагтаа болдог явуургүй, аргацаасан, хүн чанаргүй улс төр байх юм. Сонгуульд ялагдвал намын удирдлага ажлаа өгч, хариуцлага хүлээх нь ойлгомжтой. Ер нь АН дотроо тооцох хариуцлагыг тодорхой болгож, бодлого тодорхойлох институт болон хөгжих хэрэгтэй.

АН шинэчлэлийн хүрээнд цаашид ямар ажил хийхээр төлөвлөсөн бэ. Ерөнхийлөгчийн сонгуульд танай намаас хэн хэн дэвших бол. Тухайлбал, та дэвших үү. Үзэл баримтлалаа шинэчлэнэ гэсэн үү. Намын үзэл баримтлал Үндэсний үзэлтэй хэрхэн уялдах вэ?

АН-ын шинэчлэл намын үзэл баримтлал, дүрэм, Ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр дэвшигчийн сунгаа,  мөрийн хөтөлбөр гээд үргэлжлэхээр болсон. Намын үзэл баримтлалын тухайд ойлгомжтой болгох зүйлүүд бий. Гэхдээ улс төрийн намын үзэл баримтлалын тухайд либерал, неолиберал, консерватив, социалдемократ, коммунист гээд хэнд ч ойлгомжтой. Харин хөгжлийн концепц (үзэл баримтлал), хөгжлийн бодлого бол тухайн орны нөхцөл байдлаас ихээхэн хамааралтай.
Уг нь саяхан 2015-2016 онд баахан судалж ярьж байж урт хугацааны хөгжлийн бодлоготой болсон. Гэтэл одоо ярьж байгаа хүн цөөхөн байна. Аж үйлдвэрийн хөгжлийн шат тав дахь үедээ ороод явж байна. Уг нь энэ бодлогын хэрэгжилтийг нь гаргаад, бодлогоо сайжруулаад явмаар байдаг. Үүнээс  гадна “Монгол үзэл” гэж баймаар байна.

Байдаггүй гэж үү?

Үндэстний үзэл болон мөрөөдөл хоёр хоорондоо уялдаатай боловч, ялгаатай. Тодруулбал, Хятадад гүнзийн сургаал, Японд Бушидо гэж байна. Монгол үзлээ тодорхой болгоогүй учраас бид ийш, тийш үсчин дагалдсаар байна. Гадныхан зарим нь монголчууд хүн чанартай, уужуу тайвуу сэтгэлтэй, тэвчээртэй гэж ярьж байхыг нь сонссон л байх. Хүн чанарыг бүх боловсролын дээд нь гэж ч ярьдаг. Эзэн Чингисийн үед Монгол Улс хүчирхэг гүрэн байхдаа хэнд ч ойлгомжтой Үндэстний үзэлтэй байсан гэдэг.

Монгол Улс өнөөгийн эдийн засгийн нөхцөл байдлаас хэрхэн гарах учиртай вэ. Та эдийн засагч хүн энэ нөхцөл байдлыг хэрхэн харж байна. Бид яагаад ядуураад байна вэ?

Гарах боломж  байгаа нь мэдээж. Гэхдээ энэ асуудлыг эрх баригчид буюу УИХ, Засгийн газар хийх учиртай. Амлалт, намын мөрийн хөтөлбөрийн хэрэгжилт чухал. Засгийн газар удаан, сул дорой байгааг өөрсдөө ч хэлж байна. Нөгөө төмөр зам, цахилгаан станц, зарим стратегийн ордууд зэрэг том төслүүдээ хөдөлгөнө гэсэн одоогоор дорвитой чимээ алга. Дээр нь ашиглалтад ороход бэлэн болсон Хөшгийн хөндийн олон улсын онгоцны буудалд Худалдаа, үйлчилгээний чөлөөт бүс байгуулах тухай УИХ-ын тогтоолын төслийг Ч.Сайханбилэгийн Засгийн газар хэлэлцээд УИХ-д өргөн барихад бэлэн болгосон. Энэ төслийг УИХ баталчихвал, гадаад худалдааны томоохон шинэ гарц нэмэгдэх юм. Ингэж байтал энэ буудлыг тойроод баахан оршин суултын бүс бий болчихвол харамсалтай юм болно.  Дэлхийн улс орнуудын 70 гаруй хувь хангалттай бус орлоготой, ядуу байна гэсэн судалгаа гарсан. Гол шалтгаан нь төрийн тогтолцоо нь оновчтой бус учир авлигал ихтэй, хэт намчирхал, улстөржилтөөс  үүдэн ойр дотныхоо хүмүүсийг төрд шургуулснаар төрд авьяас, чадвартай хүмүүс ажиллах боломжгүй  болж засгийн газар нь сульддаг, үндэсний орлогын тал орчим хувь нь оффшор бүс уруу явдаг зэрэг юм байна. Орлого, татвараа олигтой цуглуулж авч чаддаггүй тул боловсрол, эрүүл мэнд, хууль, зам тээвэр зэрэг дэд бүтцийн салбарын хөгжил тааруу байх нь мэдээж юм.

Сүүлийн үед Тавантолгойн асуудал нийгэмд нилээд яригдаж байна.
Засгийн газраас УИХ-д энэ ордыг эдийн засгийн эргэлтэнд оруулах төслөө удахгүй оруулна гэж ярьж байна.
М.Энхсайханы хувилбарыг та дэмжсэн бил үү?

Манай үндсэн хуульд газрын хэвлийн баялаг бол ард түмний өмч бөгөөд төрийн мэдэлд байна гэж заасан. Тиймээс төр энэ салбарт үйл ажиллагаа явуулж байгаа аж ахуйн нэгжээс нөөц ашигласны төлбөр ( НАТ) гэж авдаг. Эрдэс баялагаас өөр салбарт НАТ гэж байдаггүй. Тавантолгой ордын тухайд Оюутолгойн ордоос маш том зарчмын нэг ялгаа бий. Тэр нь Тавантолгойн ордыг тэр үед улсын төсвөөр, тухайлбал татвар төлөгчдийн хөрөнгөөр илрүүлж, нөөцийг нь тогтоосон явдал юм. Тиймээс өнөөдөр Тавантолгойн ордын тусгай  зөвшөөрлийг  эзэмшигч “Эрдэнэс Тавантолгой” компанийн хувьцааны 20 орчим хувийг иргэд, аж ахуйн нэгж, 80 орчим хувийг Засгийн газрын эзэмшиж байгаа юм. Ордын тусгай зөвшөөрлийг эзэмшигч компанид  төр хувь эзэмшинэ гэдэг нь бол татвар, төлбөр,хураамжаа авахаас гадна, тэр хувьдаа ноогдох ноогдол ашгийг авах эрхтэй гэдгийг илэрхийлдэг.

Тэгэхээр М.Энхсайханы хувилбарыг дэмжихгүй гэсэн үг үү?

Тиймээс “Эрдэнэс Тавантолгой” компанид эзэмшиж буй 80 хувьд оногдох ноогдол ашгаа хоёрхон хувийн НАТ-р солих гэсэн М.Энхсайханы хувилбарыг дэмжих боломжгүй байгаа юм. Энэ хоёрын хооронд асар их зөрүү бий. Мөн энэ хувилбар  холбогдох хууль, тогтоомжид нийцэхгүйгээс гадна, улс ,ард түмний эрх ашгийг зөрчсөн байдалтай байгаа.

Тэгээд Эрдэнэс Тавантолгой” ордыг хэрхэн эдийн засгийн эргэлтэд оруулах ёстой юм бэ. Танд тухайлбал АН-д ямар хувилбар байна?


Тавантолгой ордыг ашиглаад явж байгаа энэ утгаараа бол эдийн засгийн эргэлтэд байгаа гэж үзэх болов уу. Харин одоогийн хөрөнгө оруулагч татах гээд байгаа хувилбар нь “Эрдэнэс Тавантолгой” компанийн үйлдвэрлэл, борлуулалт, худалдан авагчийн тоог нэмэгдүүлж аль болох зах зээлийн үнээр нүүрсээ борлуулах, төр өөрийн мэдлийн хувиасаа худалдаж зээлээ төлөх зорилготой гэж ойлгож байна. Энэ тохиолдолд Засгийн газар эхлээд “Эрдэнэс Тавантолгой”  компанийнхаа ойролцоо үнэлгээг зарлачих хэрэгтэй. Үнэлгээнд эрчим хүчний нүүрсээ зайлшгүй оруулах хэрэгтэй. Энд маш хялбархан аргууд бий. Дараа нь хөрөнгө оруулалт татах загвараа ойлгомжтой болгох байх.  Засгийн газар баялагийн  эзэн тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчийнхээ тухайд Оюутолгойн төслийн “Айванхоу майнз” компанийн загварыг сонгох нь зөв хувилбар гэж бодож байна.

Яагаад..?

Оюутолгойн ордыг “Айванхоу майнз”  компани  хайж илрүүлж, нөөцийг нь тогтоосон байдаг. Тиймээс одоогийн “Оюутолгой”ХХК-ийн 66 хувийг эзэмшигч “Айванхоу майнз” ХК нь хөрөнгө оруулалтын гэрээ байгуулагдсаны дараагаар энэ компанийхаа 66 хувийн тал орчим хувийг олон  улсын хөрөнгийн биржээр дөрөв орчим тэрбум ам.доллараар худалдаж “Рио тинто” корпораци  авсан байдаг.

Тэгэхээр..?

Ил тод, шудрага аргаар “Эрдэнэс Тавантолгой” компанид  хөрөнгө оруулалт татах хувилбар нь бол хөрөнгийн биржээр компанийхаа хувьцааг борлуулах, эсвэл  цаг хугацаа давчуу байгаа  бол стратегийн чанартай хязгаарлалт бүхий уралдаант шалгаруулалтын аргаар шийдвэрлэх явдал болов уу гэж бодож байна. “Эрдэнэс Тавантолгой”  компанийн хувьцаа үнэтэй борлогдох тусам иргэдийн хувьцааны үнэ өсч, үнэтэй борлогдох боломж бүрдэнэ. Засгийн газар иргэдийн хувьцааны үнэ цэнийг нэмэгдүүлэхэд  онцгой анхаарч, тэдэнд хувилбараа ойлгомжтой танилцуулах шаардлагатай байна.

Та хөрөнгө оруулалтын гэрээг юу гэж үздэг юм бэ. Төр уул уурхайн салбарт их оролцож байна гэх шүүмжлэл бий. Гашуун сухайтын төмөр замыг Тавантолгой ордын хөрөнгө оруулалттай
уялдуулах хэрэгтэй
гэх хувилбар ч бий?

Тавантолгой Гашуун сухайтын төмөр замын тухайд уг нь Тавантолгой ордод хөрөнгө оруулалт татахаасаа өмнө шийдвэл “Эрдэнэс Тавантолгой”  компанийн үнэ цэнэ нэмэгдэнэ. Уг нь энэ төмөр зам хамгийн их тээврийн ачаалалтай тул орлого, ашиг ихтэй байх. Иймд зээл, хөрөнгө оруулагч олдоно гэж үзэж байна.   2013 онд хөрөнгө оруулалтын тухай хуулийг шинэчилж баталсан.

Гол нь хэн ч ойлгодоггүй хэдэн хуудас цаас л үлддэг юм шиг. Та санал нийлэх үү?

Энэ хуулийн хүрээнд бизнес, хөрөнгө оруулалт, татварын орчныг тухайн ордыг ашиглах хугацаанд тогтвортой байлгах баталгааг гаргаж өгөх тохиолдолд, өөрсдөө ч ойлгохгүй, дараагийн хүмүүс нь бүр ойлгохгүй тийм зузаан цаастай гэрээ байгуулах хэрэгтэй эсэхийг бодож үзэх ёстой. Мөн ордын олборлолт, нөхөн сэргээлт борлуултад төр оролцохоороо менежмент нь муу байна, шахаагаар өртөг, зардлыг нэмэгдүүлдэг гэдэг. Тэгвэл эдгээр үйл ажиллагаанд төр оролцохоо больё. Харин төрийн өмчтэй компани, тодруулбал “Эрдэнэс Тавантолгой”  компанийн төрийн эзэмшлийн хувьд оногдох ноогдол ашгаа нөөц ашигласны төлбөрөөр тооцож авах боломжтой болсон. Ийм хуулийг  өмнөх УИХ баталсан байгаа. Тэрнээс улсын төсвөөр хайгууль,нөөц тогтоочихоод ноогдол ашиг авах эрхээ хувийн компанид зүгээр өгөөд байх нь шудрага ёсонд нийцэхгүй л дээ.

Сэтгэгдэл үлдээх

Please enter your comment!