Р.Цанжид: Саарал ордон нь шорон юм шиг

0
43

Амьдралынхаа 40 жилийг төмөр торны цаана өнгөрүүлсэн Р.Цанжид гуайн ярилцлагыг цувралаар хүргэж байгаа билээ. Шоронгийн амьд түүх болсон тэрбээр 20 настайдаа хулгайн хэргээр аавын хаалга татсанаас хойш хэцүү нэртийнд олон ч зүйлийг үзэж, туулжээ.

Та социалимзын үед ч, Ардчиллын үед ч нэг үгээр хэлбэл, нэг зуунаас нөгөөд дамжин ял эдэлж ирсэн шоронгийн хоригдол болж байна шүү дээ. Энэ хугацаанд их л юм үзэж туулсан байх?

Нээрэн тийм болж байна. Би чинь социализмын үед төрж өссөн. Өөр гариг ертөнцөд амьдарч байсан хүн болж байх шив. Миний амьдарч байсан тэр ертөнц нийгэм маань эргээд харахад нэг талаар их шударга сайхан байж. Гудамжиндаа гуйлгачингүй. Тэнэмэл хүүхэдгүй. Хэрэв та ажил хөдөлмөр хийхгүй бол албадан хөдөлмөрлүүлнэ. Улс эх орныхоо бүтээн байгуулалтад иргэн бүр гар бие оролцдог. Хүн бүр эх оронч үзэлтэй, ухамсартай, ёс зүйтэй. Ах захаа хүндэлдэг, хүүхэд залуустаа үнэн сэтгэлээсээ анхаарал халамж тавьдаг. Төр нь ёс зүйтэй төр шиг, иргэд нь хүн чанартай хүн шиг байж. Мэдээж бараан сүүдэртэй тал байсан. Баяжиж болохгүй, үзэл бодлоо чөлөөтэй илэрхийлж болохгүй. Хэрэв зөрчвөл Бодоо ч бай, Данзан ч бай хамаагүй тууж аваачаад буудаж орхино. Хожуу ч гэлээ алдаагаа ухаарч уучлал хүснэ гэдэг залуу хойч үедээ сургамжтай зүйл. Яагаав нөгөө Төрийн ордны дэргэдэх хэлмэгдэгсдийн хөшөө. Одоо ордны нөгөө талд нь бас нэг тиймэрхүү хөшөө босгож таарах вий.

Яагаад ордны дэргэд бас нэг тиймэрхүү хөшөө гэж?

Учир нь бид гэрэл, сүүдэртэй орчлонд амьдарч байгаа шүү дээ. Сүүдэрт өртсөн үйл явцаа хүн төрлөхтөн гэрэлд хөшөө дурсгал болгож хардаг юм.

Заавал хөшөө босгож харахгүйгээр сүүдрийнхээ үйл явцыг харах боломж байхгүй юу?

Бараг байхгүй. Харахыг ч хүсдэггүй. Ардчилсан шударга ёсыг цогцлуулан хөгжүүлэхийг эрхэм зорилго болгосон энэ ертөнц нийгэмд үйл явц яаж өрнөхийг хэн мэдлээ. Ямар ч байсан их л худлаа ярьдаг, хууль, хариуцлага байдаггүй тийм л ертөнц.

Нууц биш бол юу гэж худлаа ярьж байх юм. Тухайлбал?

Нууц юм гэж байдаг юм уу. Байхгүй. Эрт орой хэзээ нэгэн цагт заавал ил гардаг амьдралын хууль бий. Ардчилсан хувьсгалыг хийхдээ бид ганц цонх хагалж, хулганы хамраас дусал цус ч гаргаагүй, гарз хохиролгүй гэдэг.

Тийм биш гэж үү?

Ардчилал бол арай өөр. Сум дуган хурааж, шатааж, тууж ачиж аваачаад бууддагаас шал өөр. Харин ард түмний хөрөнгийг хэн мөнгөтэй хүнд зарчихдаг. Жишээ нь, Улсын цирк гэж байлаа. Одоо хэний юуных гэнэ вэ. Ардчиллын он жилүүдэд буудаж алахаа больсон. Цаазгүй ч гэж зарласан. Өөрөөр хэлбэл, цусгүй алдаг болсон юм уу даа. Тогтоол шийдвэрээр гэсэн үг. Нөгөө “Үер” кинон дээр Болд өвгөн Тамгын газар хэд хэдэн нөхөд хичнээн хүнийг цааш харуулав гэдэг шиг. 90-ээд оноос хойш намайг ял эдлэх хугацаанд хичнээн ч хоригдол турж үхэв дээ, бурхан минь. Өнгөрсөн хугацаанд шоронд хүнд өвчин туссан хичнээн хоригдол эмнэлгийн тусламж авч чадалгүй нөгөө ертөнц рүү явав. Харин нөгөө буянтай хулгайч өвдөж хоёр яамны сайд нөгөө алдаг журмаа өөрчилж, одоо харьцангуй дээрдсэн. Товчхондоо зохих эмнэлгийн тусламжаа авдаг болж эхэллээ.  Ер нь Ардчилал, шударга ёс байсан уу, үгүй юү гэдгийг Монголын ард түмэн хэзээ нэгэн цагт шүүх л болно. Тэр цагт л нэг хөшөө босгох болов уу.

 Та дээр хэлсэн дээ, хууль ярихаар төр ярих болдог гэж?

Төр өнөөдөр үзэл бодлоороо биш ашиг сонирхлоороо нэгдсэн зохион байгуулалттай гэмт бүлэглэл болж. Бүлэг л юм чинь толгойлогчтой байж таарах байх. Бараг л Ц.Нямдорж болов уу гэж боддог. Саарал ордон нь шорон юм шиг.  Шоронд хэн дуртай нь дайрч орж ирээд миний эрх, эрх чөлөөнд халдаж чаддаггүй шиг ордонд нэг л орсон бол тэнд онц аюултай гэмт хэрэг хийсэн, эсвэл хэрэгтэн бүгсэн ч түүнд халддаг ямар ч хууль, хэн ч өнөөдөр Монгол Улсад байхгүй. Харин ордноосоо гарвал хоёр хөл нь гозолзоод дуусаа. Гэхдээ ард түмний нуруун дээр шүү дээ. Над шиг амьтныг бол хоёр хөлнөөс нь чирээд л явдаг юм билээ. Энэ бүхнийг Монголын олон нийт харлаа. Бидэнд эв нэгдэл гэж юм алга. Шоронд ч тэр орцонд ч тэр. Монголчууд бид үзэл бодлоороо хэсэг бүлэг нам эвсэлд хуваагдан, үүнээсээ болж бүх юм нийгэм тэр чигээрээ зөрчилдсөн. Энэ нь магадгүй Монгол Улсын төрийн сүлдтэй уялдаатай, улбаатай юм биш санагддаг.

Яагаад?

1992 онд Монгол Улс Үндсэн хуулиа үндсээр нь өөрчилсөн. Мөн БНМАУ гэсэн утга төгөлдөр нэрээ Монгол Улс болгосон. Бас сүлдээ өөрчилсөн. Монгол Улсын сүлдэнд байсан газар нутаг, уул усаа, Монгол хүнээ, хөлөг шарга ер нь байсан бүгдээ авч нар ч үгүй болгосон нь өнөөдөр амьдралд хэрэгжиж байгаа юм шиг. Монгол Улсын ирээдүй харанхуй нар жаргасан, гишгэх газаргүй, эзэн хүнгүй хөлөг морьгүй, таван хошуу малгүй нь өлсгөлөн гуйлгачлал руу, араа соёогүй нь ажилгүйдэл рүү, эзэнгүй нь харилцааг хүнээс эзэнгүйдэл рүү, уул ус газар нутаг үгүй нь тусгаар тогтнол үндэсний аюулгүй байдлаа алдах зам руу, бараг алдаад дуусаж байх шиг. Хөлөг морио гурав хувааснаар эв нэгдэлгүй рүү, үндэсний бичгээ авч хаясандаа түүх уламжлалгүй рүү явж байна. Монгол Улс төрийн сүлдээ өөрчлөх болгондоо сүлднийхээ бэлэг дэмбэрэлээр явж ирсэн гэсэн биш үү. Түүнчлэн сүлдний хана суурь цэцэг нь богино наст ургамал, Монгол Улс богино наслах юм шиг сэжиг төрдөг. Ийм сүлдтэй улс оронд яаж ч өөдтэй төр байх вэ дээ.

Уучлаарай таниас нэг зүйл асуумаар санагдлаа. Ц.Нямдорж гуайг яагаад онцлоод байгаа юм бэ. Яагаад гэмт бүлэглэлийн толгойлогч гэж тодорхойлов. Та тэр хүнтэй ямар нэгэн өс хонзонтой юм уу?

Би Эрүүгийн гэмт хэрэгтэн. Надад өсөрхөж, хонзогнох шалтаг шалтгаан байхгүй. Та андуурсан бололтой. Би таних ч үгүй. Хувь хүнийх нь хувьд тахин шүтэж явдаг. Учир нь Ц.Нямдорж хулгайчийн хувьд төгс хулгайч гэж үнэлдэг. Хэний ч хүсээгүй хулгайг тэр хийсэн. Тэр ч бүү хэл, хуруугаа ч цусдалгүй олон хүн алж чадсан гэмт хэрэгтэн. Үүнийг зөвхөн төгс боловсорсон, эрдэм чадалтай, эр зоригтой хулгайч хүн л хийж чадах үйлдэл байдаг. Гэмт хэрэгтэн хэн ч бай хүрч чадаагүй оргилд хүрсэн учраас бахархан дуурайх, тахин шүтэх төгс хулгайч гээд байгаа юм шүү. Халхын шоронд Ц.Нямдорж шиг хулгайчид орсон цагт л Монгол Улс Азийн бар болох байх. Ер нь гэмт хэрэг хийвэл түүн шиг хий, чадахгүй бол мөрөөрөөр гэлдэр гэж бусдад хэлмээр санагддаг. Би Ц.Нямдоржид түүнд хонзогнож, өс санадаггүй харин атаархдаг.

Энэ удаагийн шалгагдаж байгаа хэрэг тань юу болох бол. Таны ирээдүй таныхаар?

Хулгайн хэрэгт шалгагдаж байгаа. Ардын хувьсгалын 90 гаруй жилийн түүхэнд Монгол Улс 50 гаруй жил өөрөөр хэлбэл, бүх насаараа хорих ял эдэлсэн анхны цорын ганц хоригдол болох байх аа. Ирээдүйн хувьд гэрэл гэгээ ер харагдахгүй байна. Овоо хараа л харагддаг. Монголын ирээдүй ч надад харагдахгүй байна. Юманд хууртаж болохгүй. Бид гишгэх газаргүй боллоо. Тусгаар тогтнол, үндэсний аюулгүй байдал алдагдлаа. Манай төрийн бодлогыг хуульчилж гаргаж ирэхэд гадны нөлөө орчихсон юм биш үү.

Юу тэгэж бодоход хүргэв?

Сонгууль хүртэл авлига болчихсон. Мөнгөгүй хүн бол хичнээн мэдлэг боловсролтой, эх оронч, ажлын дадлага туршлгатай байгаад нэмэргүй. Дээр нь намгүй бол сонгуульд нэр дэвшүүлэхгүй нь байна. Тэгэхээр төрийн бодлогыг зангиддаг тэр газар улс орноо биш хөрөнгө л бодож нэгдсэн хэсэг бүлэг ажиллаж байна. Тэгэхээр манай нийгэм ийм байхгүй ямар байх вэ дээ. Танхимд байдаг хүмүүс л хуулийг боловсруулдаг. Энэ бол үнэн. Ширээний ард л хууль хийгддэг. Давхардсан тоогоор 500 хүний санал авсан гэж. Магадгүй авсан байх аа. Тэр олон эрдэмтэн мэргэдийн оролцож боловсруулсан хууль шоронд ял эдэлж байгаа эрүүгийн гэмт хэрэгтэнд гологдож байна. Хууль чанга байсан бол би шүүгчид гомдох байлаа. Гэтэл би төрийг үзэн ядаж байна.

Хүн ер нь хийсэн хэргээ хүлээх чадвар хамгийн дутмаг байдаг юм шиг?

Над шиг хүлээж сурах л хэрэгтэй. Н.Энхбаяр хэргээ хийсэн гэж хүлээсэн бил үү. Хүлээгээгүй. Гэтэл шүүх тогтоочихсон. Тэдэнтэй адил олны танил хүмүүс хэзээ ч хийсэн хэргээ хүлээдэггүй.

Та хэн хэнтэй нэг камерт хоригдож байсан бэ. Энэ талаар хэлж болох уу?

Санахгүй байна. Бүгдэнтэй нь хамт байсан гэхэд хаашаа ч юм. Хадбаатар аварга, Дамбын Хишгээ, Дамирангийн Энхбат гээд дурьдвал бий бий. нартай нэг хориход байсан. Бас Б.Чойномтой хамт байсан.

 

Таныг хууль, хүчний байгууллагынхан хорихын амьд архив гэж нэрлэдэг юм билээ?

Монгол Улсад онцгой дэглэмтэй хорих анги ганц бий. Тэгсэн мөртлөө Ардын хувьсгалын 90 гаруй жилийн түүхэнд онцгой дэглэмтэй ялтан гадуур байсан түүх байхгүй. Уулын орой дээр байшин бариад ганцаараа байрлаж байлаа. Шоронгийн даргын машин унаад хот руу хааяа орно. Ийм тохиолдол урьд нь байгаагүй. Магадгүй хойшдоо ч гарахгүй байх. Цор ганц. 70-аад оноос хойш шоронгийн атманууд гэж цоллогдсон хүмүүстэй хамт нэг камерт байсан. Эргээд бодоход шоронд би хэнхэгийн ажил хийж байгаагүй. Хэн нэгнийг зодож байгаагүй. Тэгсэн мөртлөө би энэ атмануудаас ч илүү байсан юм биш үү гэж. Тэдний хэн нь ч тэгж чадаагүй. Хориход яана дээ гэж огт бодож байгаагүй. Бусдаас хараат бусаар ялаа эдэлсэн хүн дээ.

Таны уран бүтээл Майнтын үүдэнд байдаг гэж сонссон юм байна?

Майнтын шорогоос гарахаасаа өмнө өнгөрсөн намар Монгол Улсад байхгүй хамгийн том морин хуурийг чулуугаар урласан. Гурван метр гаруй өндөртэй чулуун морин хуур хийгээд Майнтын хорихын үүдэнд босгосон. Мөн Майнтын 50 жилийн ойд зориулж Төрийн ордонд байдаг есөн хөлт цагаан тугийг чулуугаар сийлсэн юм. Үүнийгээ ч хорихын үүдэнд байрлуулсан. Монгол Улсад ганц удаа ч хийгээгүй зүйл. Манай шоронгийн дарга ойгоороо есөн хөлт цагаан тугийн өмнө зогсож байгаад телевизороор ярилцлага өгсөн юм билээ. Тэгсэн Хууль зүйн яам энэ тэр гээд дээд газраас дуудаж загнасан байдаг. Төрийн есөн хөлт цагаан тугийг шоронгийн хашаан дотор заллаа гэж. Буулга гэж загнаад буулгасан.

Тэгээд хааш нь зөөвөрлөсөн бол?

Хог руу хаясан. Би ялтан хүн. Уг нь төрийн жинэхэнэ байгууллага төрийнхөө тугийг яагаад тахиж болохгүй гэж. Миний бодлоор яам, тамгын газар тахиж чадаагүй байхад энэ муу шоронгийн дарга үүдэндээ тахилаа гэсэн ахархан бодлоор хандсан. Өөр ямар нэгэн шалтаг байхгүй.

 

Та би амьд явах эрхээ эдлэхийн тулд хулгай хийсэн гэж ярилцлагадаа нэлээд онцолсон. Хэрэгтэн бүр өөрийгөө ингэж зөвтгөх юм биш үү?

Би амьд явах Үндсэн хуулиар олгогдсон эрхээ эдлэх гэж өлсөж, хөлдөж үхэхгүйн тулд хулгай хийсэн. Тэгээд амьд явах эрхээ эдэлснийхээ төлөө шоронд ял эдлэх болж байна. Үндсэн хуульд төр иргэнийхээ өмнө хүлээх үүргийг тодорхой заасан байгаа. Нийгэм, эдийн засгийн баталгааг нь төр хангана гэж. Ийм үүрэгтэй. Тэгвэл би өөрөөрөө жишиж ярия. Би сая шоронгоос гарсан. Миний нийгэм, эдийн засгийн баталгааг төр яаж хангасан юм. Надад орох орон, оочих аяга байхгүй. Ийм хүн шорогоос гараад юу хийх үү. Яаж амьдрах ёстой юм. Тэгвэл Монгол Улсад хэрэгжүүлэгч агентлаг Хүн ам, нийгмийн хамгааллын яам гэж бий. Энэ яам надад яагаад нийгмийн халамж үзүүлээгүй юм. Хөдөлмөрийн яам надад яагаад ажил олгоогүй юм. Энэ бүхэн төрийн алдаа.

Бүх зүйл төрийн алдаа гэж үү?

Яс махандаа тултал өширхөж, өс санаж гэж магадгүй. Би тийм биш. Би гэмт хэрэг хийдэг хүн. Би дахин давтан хулгай хийгээд байдаг шиг яагаад хуулийг шинэчлэн, найруулж байна гэж давтан гэмт хэрэг хийгээд байдаг юм бэ. Нарийн яривал хуульд өөрт нь үндэсний эв нэгдлийг бусниулах гэж бий. Төрийн эсрэг гэмт хэргийн ангилалд энэ тухай байгаа. Энэ бол үндэсний эв нэгдлийг бусниулж байгаа байхгүй юу. Төр, ард түмний хэлхээ холбоог үгүйсгэж байгаа юм. Өөрөөр хэлбэл, төрд итгэх итгэл алга. Мөнгөтэй хүн бол ямар ял авах биш дээ гэж хүлээн авч байна.

Энэ нь хууль боловсруулж байгаа хүмүүсийн жалга довны үзэлтэй холбоотой юм биш үү?

Боловсруулах алдаа байхыг үгүйсгэх аргагүй. Гэхдээ 76 тэдний ард байгаа эрдэмтэн мэргэд, зөвлөхүүдэд хүний эрх зөрчих асуудал юу ч биш болж. Тэр битгий хэл, улс орны тусгаар тогтнол, үндэсний аюулгүй байдлыг баталгаагүй болгож байна. Монгол Улс орших уу, эс орших уу гэдгийг тэд өнөөдөр хэлэлцэж байгаагаа ч мэдэхгүй сууж байна. Хүний эрх ярихаасаа өмнө тусгаар тогтнол, үндэсний аюулгүй байдлаа баталгаатай болгох хэрэгтэй. Тэгж байж хүний эрх ярих нь зөв. Гэтэл өнөөдөр хүнээ л яриад байхаас биш газар нутаг, баялгаа ярьдаггүй. Тиймдээ ч бүх газар ухагдаж, гишгэх газаргүй боллоо. Хүний арьсыг сийчээд хаячихвал өндөр ялтай. Гэтэл байгалиа ухаж, сүйтгээд талыг тав болгоод тавыг там болгоод хаячихад таван жилийн ял оногдуулж байх жишээтэй.

Ц.Мөнхбаярын үйлдлийг дэмждэг байх нь ээ?

Би түүнийг дэмждэг. Түүний зөв. Ирээдүйд Ц.Мөнхбаяр тусгаар тогтнол, үндэсний аюулгүй байдлынхаа төлөө тэмцсэн хэмээн С.Зоригийн хөшөө шиг хөшөө босгох байх. Өнөөдөр бол үгүй юм шиг байна. Хэлээд хэлээд үг авахгүй байгаа нөхдөд өөр яаж сануулж, бас анхааруулах юм. Гэтэл 17 тэрбум төгрөгийн хохиролтой хэрэгт найман жилийн ял өглөө. Би 10 хэдэн чулууны хэрэгтэй. Хуулиараа 10 жилийн ялтай. Магадгүй би 10 жил авна. Тэгэхээр шударга ёс ярих хэрэг байна уу. Уг нь хуулийн зорилго, зарчим гэж бий. Зарчимд нь гэмт хэргийн нийгмийн аюулын хэр хэмжээг тохирсон ял шийтгэлийг шүүх нэг удаа оногдуулна гэж. Тэгэхээр 17 тэрбум төгрөг, 10 хэдэн чулуу хоёр адилхан байна уу. Би нэг хүний амьдралын баталгааг хэр хэмжээгээр алдагдуулсан байж болно. Тэр хүн тэр чулууг зарж арилжаад гэр бүлээ тэжээх байсан байх. Энэ бол нэг өрхийн асуудал. 17 тэрбум төгрөг бол төсвийн хөрөнгө. Энэ мөнгөөр хичнээн олон хүн тэтгэвэр, тэтгэмж авах байсан бол. Мөн олон хүн эм, эмнэлгийн үйлчилгээ авч, эм тариагаа авах байсан бол. Магадгүй тэр үйлчилгээг авч чадахгүй хичнээн хүн хорвоог орхисон бол. Энэ бол нийгмийн аюулын хэр хэмжээ. Уг нь хуулийн тэр зарчим үүнийг заагаад байгаа юм биш үү. Гэтэл би 10-15 жил. Нөгөөх нь найман жил авч байх жишээтэй. Энэ ямар төр вэ.

Шорон залуучуудаар дүүрээд байгаа нь ч хуультай холбоотой юу?

Соц нийгмийн үед гэр орноор нь явж ажлын үнэмлэхийг үзэж, ажилгүй бол албадан хөдөлмөр эрхлүүлдэг байлаа. Харин өнөөдөр ажил хайгаад ч олдохгүй. Монгол Улсад хийх юмгүй болсон уу. Гэтэл гаднаас ажиллах хүч оруулж ирдэг. Энэ их ажилгүй залуучууд байхад гаднаас ажилчин оруулж ирдэг төрийн бодлого буруу байна. Төрийн бодлого буруугаас шорон залуучуудаар дүүрч байна. Төр энэ буруугаа хүлээдэггүй. Эрүүгийн хуульд гэмт хэрэг гарах болсон үндсэн шалтгааныг заавал тогтоо гэсэн заалт бий. Харамсалтай нь хэзээ ч энэ заалт амьдрал дээр хэрэгждэггүй. Уг нь энэ заалт хэрэгжвэл би ял шийтгэл хүлээхгүй. Харин төр буруудна.

Та яагаад Онцгой дэглэмтэй хорих ангиад хоригдсон юм бэ. Танхайн хэргээр анх шийтгүүлсэн гэж байсан?

1985 он хүртэл суусан. Гэмт хэрэгтнийг Ганц худгийн үүдэнд онгоцоор авчирж буулгаж байсан тохиолдол сонсч байсан уу. 90 гаруй жилийн түүхэнд ганц хүн байдаг нь би. Тэгээд дотогш ороход тэнд хоригдож байсан хүмүүс гурав, дөрвөн хүн алсан онц ноцтой гэмт хэрэгтэн ирлээ гэж шивнэлдэж байсан юм. Гэтэл би шоронгоос оргоод хулгай хийсэн л байсан. Өөр надад ямар ч буруу байгаагүй.

Гэхдээ яагаад нисдэг тэргээр аваачсан юм бэ?

Намайг нисдэг тэргээр аваачдаг нь улс төрийн зорилготой. Тэр үед таван жилийн генданг хүн амины хэрэгтэнд л өгдөг байсан. Тэр үед олон жилийн гяндантай ганцхан хүн байсан нь Балхаажав. Ганжуураас өөр олон жилийн гяндан түүхэнд нь авч байгаагүй. Харин би анх удаа долоо жилийн гяндан авсан. Үүний учир нь сүүлд тайлагдсан юм.

Тэр тухай дэлгэрүүлээч?

Агентын Дугархорлоогийн хэрэг гэж хүн амины хэрэг гарсан юм. Улсын ерөнхий прокурорын орлогч Л.Отгонбаяр гэж хүн М.Авирмэд, Б.Буджав нарын хэрэг ч гэдэг юм. Энэ хэрэгт намайг холбогдуулсан.

Яаж холбогдсон юм бэ. Ямар нэгэн сэжүүр байсан болоод л тэр байх?

1984 онд би Майнтаас оргосон юм. Тэгэхдээ М.Авирмэдтэй уулзаж эхнэртээ юм хэлүүлэх эсэхийг нь асуусан. Тэгээд захиа өгөх үү гэсэн. Үгүй гэсэн. Эхнэр нь Баянхошуунд Адьяасүрэн гэж хүүхэн байсан. Би танина. Би тэднийд очьё гэж очоогүй. Айлын үүдэнд сууж байгаад эхнэртэй нь таарсан. Эхнэр нь нөхөр рүүгээ захиад бичээд Цанчид ирээд явлаа. Чамаас хэл захиа авлаа гээ биччихэж. Хэл сураг сонслоо гэдгээ хэл захиа авлаа гэж бичсэнээс болж хэрэгт холбогдох шахсан. Тэр захиа хорих дээр хураагдаад тухайн үед Л.Отгонбаярын зохиомол хэрэг мандаад М.Авирмэдийг хорих гэтэл би дундаас нь гарч ирэхгүй юу.

Холбоочны үүрэг гүйцэтгэсэн гэж үү?

М.Авирмэд намайг оргуулж, би эхнэрт нь захиа өгсөн болж таарахгүй юу. Сүүлд нь Л.Отгонбаяр гянданд ирсэн юм. Ардчиллын өмнөхөн ирээд “Чи үүнийг гэрчилчих. Чамайг гяндангаас гаргана. Яллах, ялаас цагаатгахыг улсын прокурор мэддэг юм. Чи бидний ажилд тусалбал чамайг гяндан байтугай шорогоос ч гаргаж чадна. Чи яагаад бид нарт итгэхгүй байгаа юм” гэж хэлсэн. Хэрэв би тэдэнд тусалсан бол буудан хороох байлаа. Надаар гэрчлүүлээд буудаж алах гэж байгаа нь тэр. Би гэрчлээгүй. Ялаа барагдуулсан. Ийм учраас надад долоон жилийн гяндан өгдөг чинь ялаар дарамталж намайг ашиглах гэсэн юм.

С.Зоригийн хэрэгт хутгалддаг тань үүнтэй ижил үү?

10 жилийн давтамжтай С.Зоригийн хэргийг дохох гэсэн оролдлого бас бий. 2001 оноос хойш С.Зоригийн хэрэг нэг хэсэг бөөн юм болсон доо. Тагнуулын ерөнхий газраас материал алдагдлаа. Засгийн газар 500 сая төгрөг амлалаа гээд. Энэ бүхэн надтай холбогддог.

Яаж?

Уулын орой дээр байшин бариад амьдарч байсан гэж хэлсэн дээ. Тухайн үед буюу 1998 онд Цагдаагийн ерөнхий газрын даргаар Д.Мөрөн ажиллаж байсан. Тэрбээр 1999 онд онцгой дэглэмтэй хориход ирсэн юм. Тэгэхдээ надтай уулзаагүй. Шоронгийн даргатай уулзаад явсан. Дараа нь намайг ямар ч шалтгаангүйгээр гадаа гаргаад сул чөлөөтэй тавьчихсан. Уг нь би хоригдол шүү дээ. Өөрөөр хэлбэл, 2001, 2002 оны үйл явцад намайг гэнэт бэлтгэж эхэлсэн нь тэр.

Та үүнийгээ яаж мэдсэн юм бэ?

С.Зоригийн анхны сэжигтэн нь Сэлэнгийн Баатаржав, Болд гэж ах, дүү байдаг. Тэднийг барьж ирсэн тухай нэг хэсэгтээ л хэвлэлээр шуугиж байсан даа. Баатаржавд хэргийг тохох гэсэн оролдлого. Би ч их хамаагүй юм ярьж болохгүй байх л даа. Өөрөөр хэлбэл, их товчхон хэлье. Баатаржавыг надаар шоронд нухуулаад, тэр хэргийг хаах гэсэн. Хэргийн үйл явц хоёр гурван үе шаттай явагдсан. Эхнийх нь Дамирангийн Энхбат. Миний гал хам. Тэрийг одоогийн Авлигатай тэмцэх газрын дарга Б.Хурц гадаадаас барьж ирсэн юм.

Гэхдээ яагаад заавал таныг гэж?

Олон жил шорогоор явчихсан. Ардаа татлаа түтлээгүй. Хамаатан садан, танил талгүй гэж л намайг сонгосон юм шиг байна лээ.

Тэгээд Баатаржавыг алуулж, түүнд хэргийг тохох гэж үү?

Баатаржавыг надаар алуулаад хэргийг тохох гэсэн. Шинжилгээ авах гэж байна гэж хэлээд түүний цусыг нь хүртэл авсан байсан. Надтай тохироо хийгээд би хүлээн зөвшөөрөөд л гүйцээ.

Та зөвшөөрсөн үү?

Надтай ярилцаад тохирчихсон байсан. Намайг зөвшөөрөнгүүт Засгийн газраас 500 сая төгрөг амлаж, Тагнуулын ерөнхий газраас хэргийн материал алдагдсан байдаг. Энэ бүхэн олон нийтийн мэдээллийн хэрэгслээр цацагдаад байгаа шүү дээ. Одоо Баатаржав үхээд л дуусаа. С.Зоригийн алуурчныг тогтоож байсан чинь энэ нэг муу шоронгийн тав алчихлаа. Сэтгэцийн өвчтэй юм байна гээд намайг шар хаданд хэвтүүлнэ. Тэгээд тариа хийж, би тэндээ шүүлсээ гоожуулаад цааш харах ёстой.

Тэгээд яаж энэ бүхнийг хажуугаар амьд үлдчихсэн юм бэ?

Би С.Оюун, одоо УИХ-ын гишүүн болсон Г.Уянгыг сэтгүүлч байхад нь дуудсан юм. Гэтэл С.Оюун гадаадад томилолттой гээд ах нь С.Баяр, Тагнуулын газрын С.Зоригийн хэргийг хариуцаж байгаа нөхөртэй хамт ирж ярилцлага авсан. ТЕГ-ын хүнтэй би ярихгүй гээд тэр С.Баяр надтай ярилцаад бичлэг хийж аваад гарсан. Энэ миний амь насны баталгаа болсон. Би бол ийм л хүн.

Илэн далангүй үнэн сэтгэлээсээ халуун дулаан яриа өрнүүлсэн танд баярлалаа.

Танд ч бас баярлалаа.

 

Сэтгэгдэл үлдээх

Please enter your comment!