Түгжрэл үү, түгжээ юү?

21
163

Улаанбаатарын зам дээр 2-3-хан км газар хоёр, гурван цаг саатсан хүмүүсийн бухимдал сүүлийн хэдэн өдөр дээд цэгтээ хүрч байх шиг. Ихэнх нь түгжрэлд орж “түгжирч” байгаадаа л бухимдаж, үгийн хатууг ёстой нэг гамгүй урсгаж байна. Хэл зүйн болоод учир зүйн талаас нь үзвэл бүгдээрээ нэг зам дээр үүсгэсэн эзэн биегүй нөхцөл байдал болох “түгжрэл”-ийг л харааж, давхиж ирээд түгжрүүлээд байгаа нэг нэгийгээ, урд хойноо давхиж байгаа хуучин шинэ машинуудаа л буруутгав.

Яг үнэндээ мөнгө нь байвал хүн бүр машин авах эрхтэй, зардлаа дийлж байвал хэн ч унах эрхтэй тул үнэндээ өөрөө өөрийгөө баалж буй хэрэг л дээ. Өөрийгөө оролцуулаад бас адилхан жолооч та нарыгаа буруутгах гэхээр жаахан тиймхэн л байна. Тэгэхээр бүгд машинаа орхиод алхахгүйгээс хойш “түгжрээд” л байхаас даа. Гэхдээ бүх хүний дуртайяа хийдэг “бусдаас буруугаа хайх” аргыг бүгдээрээ энэ тохиолдолд ашиглачих уу яах уу? Цааш нь ярих уу яах уу? Нэгэнт өөрөөсөө биш өөр зүйлээс гарц хайж байгаа юм чинь хэдүүлээ буцаад өөрсөд дээрээ булуу хураахгүйн тулд үндэслэлтэй үзэцгээнэ ээ хө.

“Монгол хэлний их тайлбар толь”-нд
“Түгжрэл гэдэг ньТүгжрэх үйлийн нэр;
1. Судас, гэдэс зэрэг хоолойлог эрхтний хөндийд гадны болон дотоодын биет тээглэж эргэлдэх хөдөлгөөнийг нь саатуулах эмгэг.
2. Машин тэрэг шахцалдан явж чадахгүй болсон байдал.” гэсэн байх бөгөөд холбоотой бусад үйл үгийг нь хайж үзвээс:

“ТҮГЖИХ
1. Гарах, нэвтрэх нүх сүвэнд юм чихэж бөглөх, битүүлэх;
2. Үүд хаалгыг цүүдэх, юмаар даруулж нээгдэхгүй болгох” гэжихүй дор санаа хол хуучны хашир хүний зангаар их гүүш Я.Цэвэлийн “Монгол хэлний товч тайлбар толь”-ийг давхар сөхөн үзэхүй “Түгжрэл” гэсэн үг энэ тольд эс байх тул (Биднээс өмнөх үед одоогийн манай хотынх шиг түгжрэл гэж огт байдаггүй байсан, эс бөгөөс манай өвөг дээдэс урсаж буй урсгал өөрөө түгжирдэггүй ямар нэгэн зүйл л түгжээ үүсгэдэг гэж үздэг байжээ.) холбоотой үгсийг хайсанд:
“түгжих” гэж юмыг ягштал битүүмжлэн хаах; хаалга түгжих; үүд түгжих; нүх түгжих.” гэснийг улбаалан тэр онгорхой, нээлттэй байх ёстой үүд хаалга, гарц орц, нүх, зам сэлтийг хааж битүүлдэг айхтар зүйлийг лавшруулан эрвээс:
” “түгжээ” гэж юмыг түгжих бэхлэх оньс, хөндлөн даруулга, мод төмөр зэрэг юм; түгжээс; *хаалганы түгжээ; үүдний түгжээ; ширээний түгжээ”; гэсэн байхыг олж үзээд сэтгэл ихэд баясав шүү, би чинь.
Юунд чи баясав гэж асуумаар байгаа биз дээ. Би бас та, цаашлаад зам дээр машинтай гарч ирсэн бид чинь нөгөө гайхал “түгжрэл”-ийг үүсгээгүй, бас надаас танаас болж энэ олон хүн зам “түгжирч” зогсоогүйг мэдсэн хүн чинь баярлалгүй яах вэ.

Бид нар огт “буруугүй” юм байна шүү дээ. Одоо ч биднээс болоогүйг мэдсэнээс хойш буруутныг олох юухан байх вэ дээ. Ердөө л бидний багталцаад, ойлголцоод, бүр болохгүй бол хэрэлдээд ч болов явж л байх замуудыг минь хэн нэгэн ямар нэгэн “түгжээ”-гээр “түгжиж”, бөглөж хааж орхижээ. Энэ “түгжээ”-гээ тэд санаатай санаагүйгээр хоёр удаа сайн гэгч нь зүүсэн аж.

1. Дэлхийн жишгийн дагуу сайтар ТӨЛӨВЛӨН зам, барилга, бүх зүйлийг нь цогцоор нь ухаалгаар барьж байгуулж байсан Улаанбаатарыг минь сүүлийн 28 жилд зүгээр л “мөнгө” гэдэг “түгжээгээр” оюун санаа, сэтгэлээ “түгжсэн” нөхдүүд нэг нь зөвшөөрч, нөгөөдүүл нь барьж байгуулах нэрийн доор хувь хувьсгалтайгаа нийлэн хуйвалдаан, шунал гэсэн том “түгжээ”-ээр хотын минь ТӨЛӨВЛӨЛТ-ийг таг мартагдтал нь “түгжсэн” нь эхний ТҮГЖЭЭ болой.

2. Төлөвлөлтийг нь “түгжиж” чадсан “түгжигч” нар Улаанбаатар хотын минь улаан зам бүрийг хаан бөглөж ган төмөр, шил хуванцар, цемент тоосго, мод шавраар том жижиг “Түгжээ”-нүүдийг бодитоор нь барьж, хороолол дундын зам, блок хоорондын зам, хотын үндсэн замуудыг холбосон хялгасан судас, мэдрэлийн судал мэт чухал үүрэгтэй туслах зам, холбоос бүрийг нь шуналын сэдэлтэйгээр бөглөж, хааж, “амьд” мэт хөдлөн орчиж, хөгжин урсаж байх ёстой хотыг минь жинхэнэ ёсоор “түгжрэл”-д оруулж гацаачихаад өчүүхэн цалингаа хуримтлуулан байж, лизинг зээл нэмэн байж машинтай болсон жирийн иргэдийг өөрсдийг нь “түгжрэл”-ийн буруутан болгон хооронд нь хэрэлдүүлж, орк, халкаар нь дуудалцуулан таашаал авч суугаа нь хоёр дахь “Түгжээ” нь ажгуу.

За энэ нэгэнт өнгөрсөн юмны төлөө уурлаж бухимдахаа болиод өнөөдрийн энэ түгжрэлээ аль болох богино хугацаанд багахан хөрөнгө мөнгөөр зоригтойхон хөдлөөд, дорвитойхон багасгах арга зам бодож олцгооё л доо, нөхөд минь. Бодож олъё ч гэж дээ бэлээхэн дэлхийн туршлага байна шүү дээ.
Дэлхийн бүх саятан хотууд тэр дундаа хөгжингүй улс орнуудын бүх хот хороолол дундын зам, блок хоорондын замын стандарт бий. Одоо бид Улаанбаатар хотод нэн яаралтай ийм замуудын судалгааг гаргаж, бөглөж хаасан хашаа, хаалт бүрийг авч хаях, мухардаж төгссөн зам бүрийг уртасган нэвт гаргах ажлыг нэгдсэн журмаар хийх хэрэгтэй юм. Зориглож чадвал хороолол дундын хөндлөн туслах замуудын тоог 2019 оны өвлөөс өмнө бид 5 дахин нэмэгдүүлж чадвал үндсэн төв замуудын ачааллыг 25-аас доошгүй хувиар бууруулах боломжтой гэсэн судалгаа бий.
Ганцхан жишээ дурдахад, сүүлийн 6 жилд шинээр баригдаж дууссан үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэнгийн арын хорооллуудыг л харахад Дүнжингаравын уулзвараас Замын цагдаагийн уулзвар хүртэл хойшоо энэ ширэнгийг нэвт гарсан ганц ч туслах зам байхгүйгээс бүх автомашин хойд, урд талынх нь үндсэн замуудын ачааллыг шууд нэмэгдүүлж байна. Энд хойд урдаас нь өөр өөрсдийн хороолол нэртэй 2-3-н байшин руу орсон 11 туслах зам байх боловч бүгд өөр өөрийнх нь хашаанд тулаад л мухардаж байх нь юутай тэнэг хэрэг гээч вэ. Ёстой жинхэнэ төлөвлөлтийг таг мартаж, хар амиа хичээсэн бэртэгчин зангийн залуухан тод “гэрэлт” жишээ биз дээ. Энэ хэсэгт ядаж 6 замыг нь хаасан хашааг авч хаяан нэвт холбоос үүсгэхэд л хойд урд талын үндсэн замуудын түгжрэл эрс багасна шүү дээ. 

Үүгээр зогсохгүй баруун 4 замаас 25-ын уулзвар хүртэл, энэ уулзвараас Саппоррогийн уулзвар хүртэл хойшоо 4-р хороололтой холбосон холбоос зам ганц ч байхгүйгээс 100 метрт харагдаж байгаа хоёр байшин хооронд очих гэж төв замаараа бүтэн тойрч байх л жишээтэй байх юм. Энэ хэсгүүдэд 5-аас доошгүй нэвт холбоос замыг байгуулах шаардлагатай.

Энэ мэт жишээ нэн олон боловч эдгээрийг шийдэхэд бусад хугацаа, хөрөнгө ихээр шаардагдах арга замуудаас хамаагүй бага мөнгө, цаг зарцуулах тул гагцхүү хотын өнөөгийн удирдлагуудын эр зориг л байхад хангалттай билээ.
Цөөхөн хэдэн байшин болгоноо хороолол гэж нэрлэн дөрвөлжин хашаагаар тойруулсаар, зам зөрөг, арк гарц бүрийг бөглөж саад босгосоор байтал Улаанбаатар хот минь Хашаанбаатар болж, энэ хашаа хаалт бүр нь хотын амьдралын урсгалыг боомилж байна.
Замын ачаалалд нөлөөлж буй хашаа хаалт бүрийг нээж, мухар зам бүрийг ямар нэгэн замтай холбож, хороолол дундын зам, блок хоорондын холбоос замуудыг стандарт болгож чадвал найрсаг хөрштэй, нийтэч амьдралтай, нээлттэй сайхан хот болоход нэгэн алхамаар ойртох төдийгүй өнөөдрийн түгжрэлийг бодитойгоор бууруулах боломж буйг хэлэх юун билээ.
Яг ийм санаачилга яваад эхлэнгүүт л нөгөө түгжрэлийг харааж байснаа мартаад “манай хорооллын хашааг нураалаа, миний цонхон доогуур машин явах нь, миний хүүхэд тэглээ ингэлээ ” гээд бэртэгчин зан гаргаад, хувь хувьдаа жижигхэн “түгжээ” битгий л үүсгээд байгаарай даа.
Хэрвээ ингэж зориглож чадахгүй бол хотын А бүсээ тойруулж үнэгүй зогсоолууд байгуулж өгөөд нийтийн тээвэр, онцгой, эмнэлэг, цагдаа, бусад үйлчилгээ тээврийн машинуудаас бусдыг нь тэнд нь зогсоогоод хотын төвийн 3 км-ийн тойрог дотроо бүгдээрээ сайхан алхаж, унадаг дугуйгаа жийцгээж, богино рейсийн автобусаараа зорчицгооё доо.

Тэгээд ч Лима, Каир, Богота, Дели, Манила-д л том гоёмсог хорооллууд тогтой, тортой хашаагаар хүрээлүүлж, автомат буутай харуулаар мануулж айж түгшиж суухыг үзэж шоолж явахдаа Лондон, Берлин, Токио, Сидней, Барселон, LA, Чикаго, Вашингтон, Торонто, Оттава-д хашаа хаалтгүй сайхан хорооллуудад эвтэй найртай, жаргалтай тайван амьдарч байдгийг санан харьцуулж үзэхүй дор гагц оюун сэтгэлийнхээ хашааг нурааж, бодол сэтгэлийнхээ “түгжээ”-г нээн уужим тэнүүн сэтгэж чадсан хувь хүн хийгээд улс орны амьдрал дэвжин дээшилж, “ТҮГЖРЭЛ ҮГҮЙ” хөгжин цэцэглэдэг жамтайг ухааран ойлгосноо эрхэм танд сануулан ХЭЛСҮ хэмээв.

Жич: Санамсаргүйгээр сонгосон өөрийн мэдэх зарим хотын блок хоорондын замын зураг болон Улаанбаатар хотынхоо дээр жишээ авсан зарим байршлын зургийг хавсаргав. Томруулаад харьцуулаад харвал миний санааг илүү тодорхой ойлгох буй за.

Ухаантайд нь урам болог
Сэтгэлтэйд нь сэдэл болог
Мэдлэгтэйд нь нэмэр болог
Мэдэлтэйд нь зориг болог хэмээн санаж Буяндэлгэрийн МӨНХБАТ ёслов.

21 COMMENTS

  1. I wish to show my appreciation for your generosity supporting persons that should have help with this important field. Your real dedication to getting the message all-around had been unbelievably significant and has consistently empowered regular people much like me to reach their objectives. Your invaluable instruction can mean this much a person like me and further more to my peers. Thanks a ton; from all of us.
    hermes bag [url=http://www.hermes-handbags.us.com]hermes bag[/url]

  2. I really wanted to develop a message to be able to express gratitude to you for these awesome ideas you are placing on this site. My time intensive internet lookup has at the end been rewarded with good tips to write about with my relatives. I would suppose that many of us readers are extremely fortunate to be in a magnificent site with many marvellous individuals with insightful concepts. I feel truly happy to have come across your web site and look forward to plenty of more entertaining minutes reading here. Thanks a lot once again for a lot of things.
    harden shoes

  3. Thank you for all of the labor on this website. My niece really likes managing investigations and it’s easy to understand why. We all hear all about the dynamic manner you convey both interesting and useful thoughts on this website and therefore foster contribution from other ones on the theme and our own girl is certainly becoming educated a whole lot. Have fun with the rest of the year. You are performing a dazzling job.
    nike lebron 15

  4. Thanks so much for providing individuals with an extremely wonderful opportunity to check tips from this blog. It can be so nice and as well , full of amusement for me and my office acquaintances to search your website at the very least thrice per week to find out the new stuff you have got. Of course, I am also always fulfilled concerning the spectacular ideas served by you. Selected 1 ideas in this post are undoubtedly the simplest we have all had.
    fila online shop

  5. I just wanted to write a brief word to be able to thank you for all the nice strategies you are posting here. My considerable internet lookup has finally been paid with really good content to write about with my company. I ‘d suppose that many of us readers actually are really blessed to exist in a perfect community with very many awesome professionals with very helpful basics. I feel quite privileged to have used your weblog and look forward to some more thrilling moments reading here. Thanks a lot once again for a lot of things.
    yeezy boost

  6. I enjoy you because of each of your effort on this web page. My mother really likes conducting investigation and it’s easy to see why. My partner and i learn all about the lively manner you create both interesting and useful tactics through your blog and in addition recommend response from website visitors on the point while our own daughter has been becoming educated a whole lot. Take pleasure in the remaining portion of the new year. You have been conducting a useful job.
    balenciaga shoes

  7. Thank you a lot for giving everyone a very pleasant opportunity to read from this website. It can be very kind and packed with a lot of fun for me and my office mates to visit your website more than thrice in one week to learn the new stuff you have. And lastly, I am just always astounded with all the excellent tricks you serve. Certain 3 points in this post are undoubtedly the most suitable we have ever had.
    cheap nba jerseys

  8. I and also my buddies were found to be analyzing the excellent tricks located on the website then then I got a horrible suspicion I had not expressed respect to the site owner for those techniques. My men appeared to be as a result warmed to read through them and now have in reality been making the most of those things. Appreciation for being indeed kind and then for utilizing varieties of very good areas most people are really desperate to be informed on. Our own honest apologies for not expressing gratitude to earlier.
    zx flux

  9. I’m commenting to make you understand what a fantastic encounter my daughter obtained reading through your blog. She learned a good number of things, which include how it is like to have an awesome coaching style to have other individuals effortlessly fully grasp various advanced matters. You actually did more than my expected results. I appreciate you for displaying such effective, dependable, edifying and in addition easy tips on that topic to Evelyn.
    golden goose sneakers

  10. I and also my guys came reviewing the best recommendations found on your site then before long came up with an awful suspicion I never thanked the web blog owner for those strategies. Those women happened to be for this reason passionate to learn all of them and already have clearly been taking advantage of these things. Many thanks for turning out to be really kind and also for utilizing such amazing information millions of individuals are really wanting to be informed on. My sincere apologies for not expressing gratitude to you sooner.
    ferragamo sale

  11. I am just writing to let you understand of the useful discovery my girl had checking the blog. She mastered many pieces, most notably what it’s like to possess a very effective coaching nature to make many people without difficulty comprehend specified problematic subject areas. You truly did more than readers’ expectations. I appreciate you for producing those useful, trustworthy, revealing and also cool tips on your topic to Mary.
    michael kors outlet

  12. I am also commenting to let you be aware of of the fantastic encounter my friend’s girl enjoyed visiting your web site. She came to find several issues, most notably what it is like to have a very effective teaching spirit to get others quite simply learn a number of specialized topics. You really did more than visitors’ expectations. I appreciate you for producing these productive, dependable, revealing and in addition easy tips on your topic to Tanya.
    nike shoes for men

  13. I just wanted to jot down a brief note so as to appreciate you for all the lovely guides you are giving on this site. My rather long internet research has at the end been compensated with good tips to write about with my family members. I would repeat that many of us website visitors are rather blessed to be in a really good community with very many perfect individuals with very beneficial hints. I feel pretty grateful to have seen your web pages and look forward to some more cool minutes reading here. Thanks a lot once more for everything.
    NMD R1 Runner PK White Blue

  14. Thanks so much for providing individuals with an exceptionally terrific opportunity to check tips from this blog. It’s always very excellent and also jam-packed with fun for me and my office peers to visit your website the equivalent of 3 times in one week to find out the newest tips you have got. Of course, I’m just certainly happy considering the outstanding creative ideas you give. Selected 1 tips in this article are definitely the most impressive we’ve had.
    adidas ultra boost

  15. Thank you a lot for giving everyone an extremely brilliant chance to read in detail from this site. It’s usually very beneficial plus full of a great time for me and my office co-workers to search the blog at the least thrice in 7 days to read the fresh issues you have. And of course, I’m so at all times impressed for the very good creative concepts you serve. Selected 1 tips in this article are ultimately the most beneficial we’ve had.
    nike air force 1

  16. I truly wanted to post a quick word in order to say thanks to you for all of the remarkable recommendations you are giving out here. My particularly long internet search has finally been rewarded with beneficial facts and techniques to talk about with my colleagues. I ‘d believe that we visitors are very much fortunate to be in a wonderful website with many marvellous people with great tricks. I feel truly privileged to have discovered your entire website page and look forward to some more fabulous moments reading here. Thank you once again for everything.
    off white hoodie

  17. I and my buddies were actually viewing the best techniques found on your site then all of the sudden I had a terrible feeling I had not expressed respect to the blog owner for those techniques. Most of the men were for that reason happy to read them and already have in reality been tapping into those things. We appreciate you genuinely well helpful as well as for figuring out some perfect subject areas most people are really desirous to be informed on. My sincere apologies for not expressing gratitude to you sooner.
    kobe shoes

  18. I wish to convey my passion for your kind-heartedness in support of visitors who should have help with in this subject. Your real dedication to getting the solution along came to be exceedingly powerful and have without exception allowed folks just like me to realize their targets. Your personal valuable key points indicates this much a person like me and a whole lot more to my mates. Regards; from all of us.
    louboutin shoes

  19. My wife and i felt very thankful when Ervin managed to round up his studies out of the precious recommendations he was given through your blog. It’s not at all simplistic just to possibly be releasing procedures which some others might have been trying to sell. And we also do know we’ve got you to be grateful to for this. The type of explanations you’ve made, the easy blog menu, the relationships your site assist to promote – it’s all fabulous, and it is assisting our son and the family imagine that this subject is fun, and that’s especially serious. Thank you for all the pieces!
    converse outlet store

  20. I’m also commenting to make you know of the extraordinary encounter my cousin’s princess experienced visiting your web page. She even learned many details, including what it is like to have an amazing teaching character to make the mediocre ones clearly know precisely selected impossible things. You actually did more than readers’ expectations. I appreciate you for showing the insightful, trusted, explanatory and even fun guidance on this topic to Julie.
    yeezy boost 350 v2

  21. I needed to compose you that little bit of observation in order to say thanks yet again for the lovely suggestions you have documented in this case. It has been certainly pretty generous with people like you to convey freely precisely what many people could have marketed as an ebook to help make some profit on their own, primarily given that you might have tried it if you considered necessary. These pointers additionally acted as a easy way to realize that many people have the same keenness the same as my very own to see whole lot more with respect to this issue. I’m sure there are numerous more pleasurable times in the future for individuals that browse through your website.

Сэтгэгдэл үлдээх

Please enter your comment!