fbpx

Эдийн засаг

/

МИАТ гүтгэлэг гэсэн мэдээллээ өөрсдийн мэдэгдлээрээ нотлоод өгчээ

Төрийн өмчит МИАТ компани мэдэгдэл гээч юм гаргаад албан мөн биш нь тодорхойгүй “МИАТ” гэсэн нэртэй цахим хуудсаар шиджээ. Үүндээ “Нийгмийн толь цахим хуудсаар МИАТ ТӨХК-ийн үйл ажиллагааны талаар илт худал, гүтгэлгийн

Төв банк өнгөрсөн сард 358.9 кг үнэт металл худалдан авчээ

Монголбанк 2022 оны дөрөвдүгээр сард 358.9 кг үнэт металл худалдан авч, оны эхнээс өссөн дүнгээр нийт 3.8 тн үнэт металл худалдан аваад байна. Энэ нь өмнөх оны мөн үетэй харьцуулбал 453 кг-аар буурсан үзүүлэлт юм. Өнгөрсөн сард Дархан-Уул аймаг дахь Монголбанкны хэлтэс 2.4 кг, Баянхонгор аймаг дахь Монголбанкны салбар 25.5 кг үнэт металл худалдан авчээ. Монголбанкны нэг грамм алт худалдан авах дундаж ханш 2022 оны 4 дүгээр сард 188,943 төгрөг байжээ. 

Төв банк өнгөрсөн сард 358.9 кг үнэт металл худалдан авчээ
Төв банк өнгөрсөн сард 358.9 кг үнэт металл худалдан авчээ
Төв банк өнгөрсөн сард 358.9 кг үнэт металл худалдан авчээ

НӨАТ-ын буцаан олголтыг өнөөдрөөс эхлэн олгоно

/

Иргэдийн худалдан авалтад төлсөн НӨАТ-ын 2 хувийн буцаан олголтыг ажлын 30 хоногт багтаан иргэдийн дансанд шилжүүлдэг журамтай. Энэ дагуу НӨАТ-ын энэ оны эхний улирлын буцаан олголтыг өнөөдрөөс эхлүүлэн энэ долоо хоногт иргэдийн дансанд шилжүүлэхээр болсон байна.

НӨАТ-ын буцаан олголтыг улирал тутамд нэг удаа олгож буй билээ. Өнгөрсөн оны IV улиралд нийт 1,153.999 иргэнд 64.4 тэрбум төгрөг буцаан олгожээ.

Иргэдийн хувьд НӨАТ-ын 2 хувийн буцаан олголтоос дунджаар 200 мянга хүртэл төгрөг авдаг гэх судалгаа гарсан байна. Татварын ерөнхий газраас мэдээлснээр, энэ оны I улирлын статистикаар нийт иргэдийн 90 хувь нь 100 хүртэл мянган төгрөг авчээ. Иймд өндөр орлоготой өрхүүдийг ч бас судлах хэрэгтэй гэсэн санал гаргасан байна.

Санхүүгийн зохицуулах хорооны 2021 оны үйл ажиллагааны тайланг хэлэлцлээ

Санхүүгийн зохицуулах хороо УИХ-ын Эдийн засгийн байнгын хороо /ЭЗБХ/-нд жил бүр үйл ажиллагаагаа тайлагнах үүрэг хүлээдэг. Энэ дагуу Санхүүгийн зохицуулах хорооны дарга Д.Баярсайхан, орон тооны гишүүд, Ажлын албаны дарга болон холбогдох газрын дарга нарын төлөөлөл 2021 оны жилийн ажлын тайлангаа ЭЗБХ-ны өнөөдрийн хуралдаанаар хэлэлцүүлж дүгнүүллээ. Санхүүгийн зохицуулах хороо нь санхүүгийн зах зээлийн үйл ажиллагаатай холбоотой 27 хууль, 111 дүрэм, журам, зааврын хэрэгжилтийг хангуулан ажиллаж байна. Өнгөрсөн оны хувьд зохицуулалт хяналтын чиг үүргийн хүрээнд 3,440 зохицуулалттай этгээд, 2,403 даатгалын төлөөлөгчийн үйл ажиллагаанд хяналт тавин ажиллалаа. Санхүүгийн салбарын ДНБ-д эзлэх хувь хэмжээ 24 хувьд хүрч өмнөх оны мөн үеэс 8.7 пунктээр өссөн. Үүнээс хөрөнгийн зах зээлийн үнэлгээг ДНБ-д харьцуулсан дүн 15.3, даатгалын зах зээл 1.1, банк бус санхүүгийн байгууллага /ББСБ/ 6.9, хадгаламж, зээлийн хоршоо /ХЗХ/-ны салбар 0.7 хувьтай байна.

Хөрөнгийн зах зээл: СЗХ-ноос хөрөнгийн зах зээлийг хөгжүүлэх бодлого, зохицуулалтын олон арга хэмжээг үе шаттай авч хэрэгжүүлсний үр дүнд зах зээлийн үнэлгээ өмнөх оноос 97.5 хувиар өсөж 5,982.9 тэрбум төгрөгт, хувьцааны хөрвөх чадвар 3.3 нэгжээр өсөж 5.1 хувьд, ТОП-20 индекс өмнөх оноос 25,125.80 нэгжээр буюу 130.3 хувиар  өсөж 44,411.60 нэгжид хүрч хөрөнгийн зах зээл үүсэж хөгжсөн түүхэндээ хамгийн дээд түвшинг тогтоосон. Өнгөрсөн онд нийт 1,414.2 тэрбум төгрөгийн үнэт цаас зах зээлд арилжаалагдаж өмнөх оноос 21.6 дахин өсөж, нийт арилжааны 74.1 хувийг компанийн бонд, 21.6 хувийг хувьцаа, 4.0 хувийг хөрөнгө оруулалтын сан, 0.3  хувийг хөрөнгөөр баталгаажсан үнэт цаас тус тус эзэлж байна.

Даатгалын зах зээл: Даатгалын салбарын хувьд нийт хөрөнгийн хэмжээ өмнөх оноос 11.3 хувиар өсөж 425.4 тэрбум төгрөгт, нөөц сан 11.6 хувиар өсөж 193.7 тэрбум төгрөгт хүрсэн. Нийт 132.8 их наяд төгрөгийн даатгалын үнэлгээтэй 3,573,869 зүйлийг даатгаснаар нийт хураамж өмнөх оноос 20.8 хувиар өсөж 243.3 тэрбум төгрөгийг татан төвлөрүүллээ. Даатгалын хохирлын нөхөн төлбөрийн зардал өмнөх оноос 16.9 хувиар өсөж 70.0 тэрбум төгрөгийг нөхөн төлбөрт олгосон нь нийт хураамжийн 28.3 хувийг эзэлж байна.

Банк бус санхүүгийн байгууллага: Салбарын нийт хөрөнгийн хэмжээ 2,709.9 тэрбум төгрөг хүрч, өмнөх оноос 35.0 хувиар мөн өссөн. ББСБ-уудын нийт зээлийн үлдэгдэл өмнөх онтой харьцуулахад 51.6 хувиар өсөж 2.0 их наяд төгрөгт хүрсэн бөгөөд олгосон зээлийн 66.6 хувь нь хэрэглээний зээл, нийт зээлийн үлдэгдлийн 87.5 хувийг иргэдийн зээл, 12.5 хувийг хуулийн этгээдийн зээлийн үлдэгдэл бүрдүүлж байна. Технологид суурилсан санхүүгийн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээ сайжирч зээлийн үйлчилгээний хүртээмж нэмэгдсэнтэй холбоотойгоор салбарын нийт зээлдэгчдийн тоо өмнөх оноос 2.1 дахин өсөж 1.7 саяд хүрснээс финтекийн зээлдэгчид нийт 1.3 сая буюу нийт зээлдэгчдийн 80.4 хувийг эзэлж  байна. Нэг зээлдэгчид ногдох дундаж зээлийн хэмжээ 1.2 сая төгрөг бол финтекийн гар утас болон аппликейшнээр олгосон дундаж зээл 228.3 мянган төгрөг байна. Зээлийн жигнэсэн дундаж хүүгийн түвшин 2.7 хувь болж өмнөх оноос 0.1 пунктээр буурлаа. СЗХ-ноос хэрэгжүүлж буй бодлого, зохицуулалтын үр дүнд ББСБ-уудын зээлийн багцад эзлэх чанаргүй зээл 7.0 хувь буюу 140.2 тэрбум төгрөгт хүрсэн бөгөөд өмнөх оноос 3.3 пунктээр буурсан.

Хадгаламж, зээлийн хоршоо: ХЗХ-дын тоо өмнөх оноос 16 хувиар буурч 209-д хүрсэн ч гишүүдийн тоо 3.8 хувиар өсөж 75,400 хүрсэн байна. ХЗХ-дын нийт хөрөнгө өмнөх оноос 13.8 хувиар өсөж 291.2 тэрбум төгрөгт хүрсэн ба үүнээс гишүүдийн хадгаламжийн хэмжээ нь 203.6 тэрбум төгрөг буюу 70 хувийг эзэлж байна. Хадгаламжийн жигнэсэн сарын дундаж хүү өмнөх оноос 0.29 пунктээр буурч 1.24 хувьд хүрсэн бол зээлийн жигнэсэн сарын дундаж хүү өмнөх оны мөн үеэс 0.82 пунктээр буурч 2.16 хувьтай байна.

Санхүүгийн зохицуулах хороо санхүүгийн зах зээлийг хөгжүүлэх, шинэ бүтээгдэхүүн үйлчилгээг бодлогоор дэмжих, эрсдэлийг бууруулах, бизнесийн таатай орчин бүрдүүлэх чиглэлд онцгойлон анхаарч ажилласан. Тухайлбал, гадаад болон дотоодын арилжаа эрхлэх байгууллагад давхар бүртгүүлэх зохицуулалтыг олон улсын жишигт нийцүүлэх, хөрөнгө оруулагчдын эрхийг хангах зорилгоор үнэт цаасны давхар бүртгэлийн журмыг баталснаар гадаад дотоодын хөрөнгийн бирж дээр хувьцаагаа давхар бүртгүүлэх боломж бүрдсэн. Үнэт цаасны бүртгэлийн ерөнхий журмаа хувьцааны болон өрийн хэрэгслийн бүртгэл гэж хоёр ангилснаар андеррайтерын үйл ажиллагааг олон улсын жишигт нийцүүлэх замаар үнэт цаасны арилжааг идэвхжүүлэх томоохон зохицуулалт хийгдлээ. Түүнчлэн биржийн бус зах зээлийг зохицуулах холбогдох журмыг баталж хөрөнгийн зах зээлийн түүхэнд анх удаа биржийн бус зах зээлээс санхүүжилт татах боломжийг бүрдүүлсэн. Даатгалын эрх зүйн орчинг боловсронгуй болгох, даатгалын зах зээлийг хөрөнгийн зах зээлтэй холбох, ногоон даатгалын бүтээгдэхүүн гаргах зохицуулалтыг бий болгосон. Цаашид ч санхүүгийн зах зээлд шинэ технологид суурилсан бүтээгдэхүүн үйлчилгээг шинээр гарах, хэрэглэгчдийн эрх ашгийг нэмэгдүүлэх, мэргэжлийн хөрөнгө оруулагчдыг бий болгох, бизнес эрхлэгч нарт таатай эрх зүйн орчинг боловсронгуй болгох талаар Үнэт цаасны зах зээлийн тухай хууль, Хөрөнгө оруулалтын сангийн тухай хууль,  Даатгалын багц хууль, Банк бус санхүүгийн үйл ажиллагааны тухай хууль, Хадгаламж зээлийн хоршооны тухай зэрэг хуулиудыг холбогдох эрх бүхий байгууллагаар өргөн бариулахаар бэлтгэл ажлаа хийж байгаа талаар СЗХ-ны дарга Д.Баярсайхан танилцууллаа.

Тайлантай холбоотойгоор Байнгын хорооны дарга Ж.Ганбаатар, гишүүн Б.Энхбаяр, Ч.Хүрэлбаатар, М.Оюунчимэг, Х.Булгантуяа, Т.Доржханд нар Санхүүгийн зохицуулах хороо хэдийгээр цар тахлын хүнд нөхцөлд байсан ч бодлого, зохицуулалтын оновчтой арга хэмжээг сайн авч хэрэгжүүлж ажилласан гэж дүгнэв. Түүнчлэн шаардлагатай хуулиудыг хугацаа алдалгүй УИХ-аар батлуулах, банк, төрийн өмчит болон томоохон компаниудыг олон нийтийн болгох чиглэлд анхаарч ажиллах, технологид суурилсан бүтээгдэхүүн үйлчилгээг дэмжих, ФАТФ-аас хийх 2023 оны харилцан үнэлгээ, УИХ-аас батлан гаргасан хуулиудын хэрэгжилтийг хангах хүрээнд анхаарч ажиллах, зах зээлд гарсан ахиц дэвшлээ бататгахыг зөвлөлөө.

Харилцагчийн эрх ашгийг хамгаалсан зохицуулалтыг бий болголоо

Санхүүгийн зохицуулах хороо нь санхүүгийн зах зээлийн тогтвортой байдлыг хангах, санхүүгийн үйлчилгээг зохицуулах, хөрөнгө оруулагч, үйлчлүүлэгчдийн эрх ашгийг хамгаалах чиг үүрэг бүхий төрийн байгууллагын хувьд зээлдэгчдийн эрх ашгийг хамгаалсан мөн банк бус санхүүгийн байгууллага /ББСБ/-уудын зээлийн хүү, түүнтэй холбоотой үйлчилгээний шимтгэл, хураамжийн зохицуулалтыг тодорхой болгосон Банк бус санхүүгийн зээлийн үйл ажиллагааны журмыг СЗХ-ны ээлжит долдугаар хуралдаанаар баталлаа.

Өнгөрсөн оны жилийн эцсийн байдлаар нийт тусгай зөвшөөрөлтэй 534 ББСБ-аас 92.9 хувь нь зээлийн үйл ажиллагаа эрхэлдэг. Үүнээс 326 ББСБ нь зээлийн үйл ажиллагааг дагнан эрхэлж байна. Сүүлийн жилүүдэд ББСБ-ууд нь дэвшилтэд технологид суурилсан зээлийн бүтээгдэхүүн үйлчилгээ нэвтрүүлж тэр хэмжээгээр харилцагчдынх нь тоо өмнөх оны мөн үеэс 69.5 хувиар, зээлдэгчдийн тоо 2.1 дахин өссөн нь цаашид уг зээлийн бүтээгдэхүүний эрэлт, хэрэгцээ нэмэгдэх хандлага ажиглагдаж байна. Санхүүгийн зохицуулах хороо энэхүү зээлийн бүтээгдэхүүнээс үүсэх эрсдэлийг бууруулах зорилгоор Банк бус санхүүгийн зээлийн үйл ажиллагааны журамд ББСБ-ууд нь мэргэжлийн ёс зүйтэй байх, шимтгэл хураамжийг өндөр тогтоохгүй, зээлийн хүүг шимтгэл, төлбөр хэлбэрээр тооцохгүй, зээлийн хүүг ашигласан хугацаагаар тооцох, зээлийн бүтээгдэхүүн үйлчилгээний талаарх мэдээллийг нийтэд ил тод мэдээлдэг байх, зээлдэгчээс гэрээнд тусгагдаагүй шимтгэл, хураамж төлөхийг шаардахгүй байхаар тусгалаа. Үүний зэрэгцээ ББСБ-ууд нь дэвшилтэд технологид суурилсан /финтек/ зээлийн бүтээгдэхүүн гаргах тохиолдолд СЗХ-нд бүртгүүлэх, зээлдэгчийг өрийн дарамтад орохоос урьдчилан сэргийлж финтек зээлийн бүтээгдэхүүнд өр, орлогын харьцааг харгалзан үзэх, харилцагчийн мэдээллийн аюулгүй байдлыг хангасан технологийн шийдлийг нэвтрүүлэх зэрэг харилцагчийн эрх ашгийг хамгаалсан зохицуулалтыг бүрдүүллээ. Мөн зээлийн бүтээгдэхүүн үйлчилгээний шимтгэл, хураамжийг өндөр тогтоосон ББСБ-уудад СЗХ-ноос бууруулах санал хүргүүлэх, бууруулаагүй тохиолдолд тухайн ББСБ-ын шийдвэрийг хүчингүй болгох арга хэмжээ авахаар тусгав.  

Ийнхүү журам баталснаар ББСБ-ын зээлийн үйл ажиллагаатай холбоотой зохицуулалтыг илүү тодорхой болгох, зээлийн үйл ажиллагаанаас үүсэх эрсдэлийг бууруулах, харилцагчийг өрийн дарамтад орохоос урьдчилан сэргийлэх, финтек зээлдэгчдийн мэдээллийн аюулгүй байдал, нууцлал болон харилцагчдын эрх ашгийг хамгаалсан чухал ач холбогдолтой боллоо.

Рублийн урсгалын статистик

/

Монгол Улс 2021 онд улиралд дунджаар 119 сая ам.доллартай тэнцэх хэмжээний рублийн гарах урсгалтай байв. Тухайлбал, өнгөрсөн оны 1 дүгээр улиралд 116 сая ам.доллар, 2 дугаар улиралд 113 сая ам.доллар, 3 дугаар улиралд 118 сая ам.доллар, 4 дүгээр улиралд 129 сая ам.доллартай тэнцэх хэмжээний рублийг гадаад төлбөр тооцооны зориулалтаар Монгол Улсаас гадагш шилжүүлжээ. Рублийн энэхүү гарах урсгал нь хойд хөрштэй хийдэг худалдааг санхүүжүүлэх буюу ОХУ-аас нийлүүлэгддэг бараа, үйлчилгээний төлбөрт зарцуулагддаг.

Уг үзүүлэлт 2022 оны 1 дүгээр улиралд тогтвортой байсан буюу 2022 оны эхнээс 3 дугаар сарын 18-ныг хүртэлх хугацаанд 100 сая ам.доллар байсан нь ердийн үеийн дундаж үзүүлэлттэй ойролцоо юм.  

Банкуудын арилжааны статистик: Банкууд 2022.01.01-2022.03.18-ныг хүртэлх хугацаанд иргэд, аж ахуйн нэгжүүдэд зарсан рублийн хэмжээг авч үзвэл 92 сая ам.доллартай тэнцэж буй бөгөөд энэ нь оны эхний улиралд хийгдсэн гадаад төлбөр тооцоотой холбоотой байв. Харин худалдаж авсан рублийн хэмжээ 4.2 сая ам.доллартай тэнцжээ. Энэ нь дотоодын зах зээл дээр банкуудын худалдан авсан рублийн хэмжээ нь зарсан дүнгээсээ эрс бага байгааг харуулж байна. 

Санхүүгийн салбарын 2021 оны тойм

Санхүүгийн зохицуулах хорооны зохицуулалтын байгууллагуудын “Санхүүгийн салбарын тойм 2021 он” цахим хувилбараар гарлаа.

Санхүүгийн зохицуулах хорооны зохицуулалттай этгээдүүдийг салбарын ангиллаар нь үзвэл үнэт цаасны зах зээлд бүртгэлтэй 314 ХК, 265 мэргэжлийн оролцогч, даатгалын зах зээлд нийт 322 даатгалын компани, мэргэжлийн оролцогч, аудитор, 534 банк бус санхүүгийн байгууллага, 209 хадгаламж зээлийн хоршоо, 248 үл хөдлөх эд хөрөнгө зуучлалын байгууллага, үнэт металл, үнэт чулууны арилжаа эрхлэгч 476 хувь хүн, хуулийн этгээд, тэдгээрийн 1072 салбар тус тус үйл ажиллагаа явуулж байна. Санхүүгийн зохицуулах хорооноос хөрөнгийн зах зээлийг хөгжүүлэх бодлого, зохицуулалтын олон арга хэмжээг үе шаттай авч хэрэгжүүлсний үр дүнд зах зээлийн үнэлгээ өмнөх оноос 97.5 хувиар өсөж 5,982.9 тэрбум төгрөгт, хувьцааны хөрвөх чадвар 3.3 нэгжээр өсөж 5.1 хувьд, харин хоёрдогч зах зээлийн арилжааны хөрвөх чадвар 3.8 хувьд, ТОП-20 индекс өмнөх оноос 25,125.80 нэгжээр буюу 130,3 хувиар  өсөж 44,411.60 нэгжид хүрч хөрөнгийн зах зээл үүсэж хөгжсөн 30 жилийн түүхэндээ хамгийн дээд түвшинг тогтоолоо.

Банк бус санхүүгийн салбарын нийт хөрөнгийн хэмжээ 2,709.9 тэрбум төгрөг хүрч, өмнөх оноос 35.0 хувиар өслөө. ББСБ-уудын нийт зээлийн үлдэгдэл өмнөх онтой харьцуулахад 51.6 хувиар өсөж 2.0 их наяд төгрөгт хүрсэн бөгөөд олгосон зээлийн 66.6 хувь нь хэрэглээний зээл, нийт зээлийн үлдэгдлийн 87.5 хувийг иргэдийн зээл, 12.5 хувийг хуулийн этгээдийн зээлийн үлдэгдэл бүрдүүлж байна. Хадгаламж зээлийн хоршоодын  тоо өмнөх оноос 16 хувиар буурч 209-д хүрсэн ч гишүүдийн тоо 3.8 хувиар өсөж 75,400 гишүүндээ санхүүгийн үйлчилгээ үзүүлж,  нийт хөрөнгө өмнөх оноос 13.8 хувиар өсөж 291.2 тэрбум төгрөгт хүрсэн ба үүнээс гишүүдийн хадгаламжийн хэмжээ нь 203.6 тэрбум төгрөг буюу 70 хувийг эзэлж байна.

Үл хөдлөх эд хөрөнгө зуучлалын  байгууллага: Давхардсан тоогоор 2021 онд 248 ҮХЭХЗ-ын байгууллага нийт 6,274 хэлцлээр 1,302.5 мянган м.кв талбай бүхий үл хөдлөх эд хөрөнгийг 852.6 тэрбум төгрөгөөр худалдах, худалдан авах үйл ажиллагааг зуучилсан. Харин 2,114 хэлцлээр 186.4 мянган м.кв талбай бүхий үл хөдлөх эд хөрөнгийг 23.6 тэрбум төгрөгөөр хөлслүүлж, түрээслүүлэх үйл ажиллагааг тус тус зуучилсан байна. Үнэт металл, үнэт чулууны, эсхүл тэдгээрээр хийсэн эдлэлийн арилжаа: Тайлант онд нийт 694.4 тэрбум төгрөгийн үнэт металлыг худалдаж, 583.9 тэрбум төгрөгийн үнэт металлыг худалдан авчээ.

Жич: “Санхүүгийн салбарын тойм 2021 он” тайлантай энд дарж танилцана уу. 

Өмнөх дугаарууд:

Санхүүгийн салбарын тойм 2020 он

Санхүүгийн салбарын тойм 2019 он 

                                          САНХҮҮГИЙН ЗОХИЦУУЛАХ ХОРОО

Энэ онд 700 орчим тэрбум төгрөгийн ипотекийн зээл олгогдоно

Хөнгөлөлттэй хүүтэй ипотекийн зээлийн хөтөлбөрийн хүрээнд 2021 онд Монголбанк болон банкны эх үүсвэрээр нийт 1,012 тэрбум төгрөгийн зээлийг 13 мянга гаруй өрхөд олгосон байна (Дүрслэл 1).

Дүрслэл 1. Ипотекийн хөтөлбөрийн зээлийн дүн (тэрбум ₮) болон зээлдэгчийн тоо, оноор

2022 онд нийт 700 орчим тэрбум төгрөгийн хөнгөлөлттэй хүүтэй ипотекийн зээл олгогдохоос оны эхний 2 сарын санхүүжилтэд зориулж Монголбанк болон банкны эх үүсвэрээр 103 тэрбум төгрөгийн эх үүсвэрийг хөтөлбөрт оролцогч банкуудад хуваарилаад байна. Хөтөлбөр хэвийн үргэлжилж байгаа тул зээл хүссэн иргэн өөрийн харилцагч банкандаа хандан хүсэлтээ гаргаж болно.

Үндэсний үйлдвэрүүдэд 100 гаруй тэрбум төгрөгийн ханшийн алдагдлаа үүрүүлэх үү?

Хөгжлийн банкны асуудал өнгөрсөн долоо хоногийн халуун сэдвийн нэг байв. Тус банк 2012-2020 оны хооронд арван бонд буюу жил тутам  нэг “шинэ” бонд гаргасан.  Хөгжлийн банкны зээлийн 53 хувь нь чанаргүйдсэн нь араасаа олон асуудлыг дагуулж нийгмийг бухимдуулж байна. Мэдээж шүүх хуулийн байгууллагаар уг зээлүүдийг эрэмбэлж төлүүлэх нь тодорхой. Гэхдээ хугацааг хүлээхгүй Засгийн газрын баталгаатай авсан бондын эргэн төлөлт одоо хамгийн их санаа зовоох асуудал болж байна. Өөрөөр хэлбэл,  Засгийн газар ар араасаа хүлээгдэж буй бондын төлбөрүүдийн хугацааг сунгахад ч бэрх болов. Тухайлбал, бондуудын өрийг эхнээс нь  авсан он дарааллаар нь төлж эхэлсэн. Энэ онд 2012 онд авсан Чингис бондын үлдэгдэл, ирэх жил Самурай бондыг хөрөнгө оруулагчдад хүүгийн хамт буцаан төлөх үүрэгтэй. Өөрөөр хэлбэл,  2013 онд авсан  30 тэрбум иений “Самурай” бондын өрийг ирэх жилийн сүүлээр эргэн төлнө.  Өнгөрсөн Баасан гарагт болсон Хөгжлийн банкны олон нийтийн хэлэлцүүлэгийн үеэр Хууль зүй, дотоод хэргийн Дэд сайд Б.Солонгоо хэлэхдээ  “Самурай бонд Засгийн газрын баталгаатай гарсан учир Хөгжлийн банк гэрээгээр төлсөн үүргээрээ эргэн төлөх ёстой. Хөгжлийн банкны зээлийн график зөрчигдөж байгаа учир өөрийн эх үүсвэрээр бондын төлбөрийг төлөхөд хүндрэл үүсэж болзошгүй. Хэрэв 2023 он гэхэд байдал сайжрахгүй бол бондын эргэн төлөлтийг Засгийн газар хариуцах эрсдэл үүсэж болзошгүй байна гэдэг асуудлыг тавьсан” гэж хэлсэн нь анхаарал татаж байна. Ингээд тус хэлэлцүүлгийн үеэр хэн, юу хэлснийг, асуултад хэрхэн хариулсныг хүргэж байна.

Хөгжлийн банкны Хяналтын газрын дарга Б.Амгалан: 2017 оноос өмнө олгосон зээлд ирээдүйд ирэх ашгийг барьцаалсан

– 2013 онд гаргасан Самурай бондын тухайд бүх зардал нь ороод 4.6 хувийн хүүтэй. Энэ хүү хувьсахгүй тогтмол гэсэн үг. Харин бусад валютаар авсан зээлдэгчийн хүү ханшийн зөрүүгээс болж өөрөөр хэлбэл төгрөгийн ханш суларснаас болж зээлийн хүү нь төгрөгөөр бодогдохоор өндөр болж байна. Хөгжлийн банк байгуулагдснаас хойш гурван төрлийн бондыг гаргасан. 580 сая ам.долларын зээлийг Засгийн газрын баталгаатай 2012 онд таван жилийн хугацаатай  гаргаж 2017 онд төлж дууссан.  Харин 2013 онд Самурай бондыг арван жилийн хугацаатай гаргасан. Нөгөөх нь 2008 онд гаргасан Засгийн газрын баталгаагүй татан төвлөрүүлсэн таван жилийн хугацаатай  бонд бий. Үүнийг мөн дараа онд төлнө.

– Эдгээр бондын өрийг төлөхийн тулд дахин бонд гаргах уу?

– Өрийн зохицуулалтыг хийх гэдэг  олон улсын  нэг жишиг, зээлийг төлүүлэх гэдэг нь нэг хувилбар. Дахин бонд гаргах тухай хэлэхэд эрт байна. Гэхдээ судалж байна.

– Танай банкны бүтцэд өр барагдуулах алба гэж бий юу?

-Хөгжлийн банкны бүтцэд муу зээлийг барагдуулах, тусгай активийн баг, хэлтэс гэж одоогоор байхгүй. Өөр нэрээр өнгөрсөн оны наймдугаар сард байгуулагдсан. Энэ оны нэгдүгээр сарын 21-ны байдлаар энэ хэлтэс ажиллаж одоогоор 39 тэрбум төгрөгийн зээлийг эргэн төлүүлж 29 зээлийг шүүхийн байгууллагад шилжүүлсэн. 

-Хүүгүй, барьцаагүй зээл олгосон  тухай ярьж байна. Ирээдүйд ирэх өгөөжийг нь барьцаалж зээл олгосон гэлээ. Ийм зүйл байж болох уу?

-Хөгжлийн банк нэг ч хүүгүй зээл олгоогүй. Барьцаагүй зээл огт олгодоггүй. Манай нийт өрийн зээлийн гүйцэтгэлийг хангуулахад нийт барьцааны 25 хувийг нь ирээдүйд бий болох хөрөнгө байна гэж үздэг. Зээлийн онцлогоос шалтгаалж үл хөдлөх, хөдлөх хөрөнгө, ирээдүйд ирэх хөрөнгийг барьцаалсан гэсэн үг. Тодруулбал, зарим төслийн  ирээдүйд ирэх ашгийг барьцаалсан нь хангагдахгүй болохоор барьцаагүй зээл гэж нэрлээд байгаа юм. Хэрэв төсөл нь амжилттай болсон бол энэ барьцаа хөрөнгө хангагдах байсан гэж үзнэ.

-Валютын зөрүүг зээлдэгч, үйлдвэрэлэгчид  үүрэх ёсгүй. Ханшийн зөрүүг тогтвортой барих нь Монголбанкны үүрэг байсан гэж яриад байгаа?

– Зээлдэгчидтэй банк гэрээ байгуулдаг. Бид валютын зээл олгохдоо тухай зээлийн мөнгөн урсгал дээр үндэслэж зээл олгодог. Хэрэв төгрөг болон валютын орлоготой бол тухайн орлогод нь тааруулж олгодог. Мэдээж тухайн үед нь гэрээгээр зохицуулсан болохоор гэрээгээрээ л явна.

-Гэхдээ Хөгжлийн банк валютаар зээл олгохыг тулгасан гэдэг?

-2021 оноос хойш Хөгжлийн банк зээл олгоогүй. 2017 оноос өмнө авсан зээлдэгчидэд ийм зүйл тулгарч байгаа. Гэхдээ бид үүнийг цэгцлэхээр ажиллаж байна.

-Эрсдэлийн сан одоогийн байдлаар ямар үлдэгдэлтэй байна вэ?

-Эрсдэлийн санг муу зээлд  байгуулдаг. Одоогоор  өмнө байгуулсан эрсдэлийн санд 780 орчим тэрбум төгрөг бий. Гэхдээ энэ нь одоо үүсчихсэн байгаа чанаргүй зээлийг хангахад хүрэлцэхгүй. Нэмэх талаар судалж байна.

Эдийн засагч Б.Лхагважав: Улстөрчдийг  нийтийн санхүүгийн механизмд оролцдог тогтолцоог Үндсэн хуулиас авч хаях хэрэгтэй

-Хөгжлийн банкнаас зээл авсан бизнесийн байгууллагуудыг харлуулж болохгүй. Тэд сая ажлын байр болгосон баялаг бүтээгчид. Гэвч нөгөө талаас ажлын байр бий болгож буй үндэсний үйлдвэрлэгчдээ харлуулах үйл явц давхар явж байгаа нь коммунизм руу гулсаж төрд бүх эрх мэдлийг өгөх гээд байна. МАН-ын сонгуулийн санхүүжилт сүүлийн 10 жилд огт тодорхой биш явж ирсэн. Гэтэл намын генсек Амарбаясгалан гоё юм яриад байна. Монголыг дампууруулж буй гол асуудал намын санхүүжилтийг тодорхой биш байгаагаас болж байна. Нөгөөтэйгүүр, өнөөдөр татвар бүрдүүлэлт цар тахлын хатуу үед  103 хувьтай биелсэн. Түүнчлэн 2013-2015 оны эдийн засгийн хямрал, цар тахлын хоёр жил гээд нийтдээ зургаан жилийн зовлонг бизнесийнхэн амсаж байна. Тиймээс Хөгжлийн банкны энэ асуудалд  уян хатан бодлого барьж зээл төлөлтийг шийдвэрлэх хэрэгтэй. Яагаад эрх баригч нам энэ асуудал зургаан жил болж байхад шийдвэрлээгүй өдийг хүргэсэн юм. 2015 онд байгуулагдсан Хөгжлийн банкыг  шалгах Ажлын хэсгийн дүгнэлтийг долоон жил дарсан юм. Дараа нь яагаад мөнгө угаах үйл явцад МАН өөрсдөө оролцсон юм. Тиймээс улс төрчдийг нийтийн санхүүгийн механизмд оролцуулдаг энэ системийг Үндсэн хуулиас авч хаяхгүйгээр цэвэршихгүй. Бусад хуулиар хийх гээд чадаагүй. Одоо хийх цаг нь болж.

МАН-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Д.Амарбаясгалан: Гэмт хэрэгт шалгагдаж эхэлсэн даруй гишүүнээс нь түдгэлзүүлэх дүрэмтэй

-Манай намын дүрэмд гэмт хэрэгт шалгагдаж эхэлсэн тохиолдолд намын гишүүнээс түдгэлзүүлэх заалттай. Шүүхээр гэм буруутай нь тогтоогдвол хасагдана. Харин гэм буруугүй  бол эргэн сэргээх гэсэн дүрэмтэй. Түүнчлэн энэ хэлэлцүүлэгийн үр дүнгээр  улстөрийн болон, иргэний нийгмийн байгууллага, хэвлэл мэдээллийнхэнтэй хамтарч иргэдэд мэдээллийг ил тод болгох зорилго бүхий нэг байгууллагыг байгуулах ёстой гэсэн Т.Ганболдын санаачлагыг дэмжиж байна. Ингэснээр бид иргэд, олон нийтийн байгууллагын дэмжлэгтэйгээр төр болон хууль шүүхийн байгууллагын уялдаа холбоог сайжруулж дэмжлэг үзүүлэх ёстой.

Бизнес эрхлэгч Т.Ганболд: Хуулийн байгууллагаас тусдаа онц хороо байгуулж шийдэх нөхцөл байдал үүссэн

– Одоо бид шүүхээр бүх зээлийн хүү, алдангийг зогсоож тухайн цаг үеийн төгрөгийн ханш руу шилжвэл гадаад зах зээл талдаа төсөвт  дарамт ирэх мухардмал байдалд  орсон. Тэгэхээр энэ нөхцөл байдал нь үндсэний аюулгүй байдал, эдийн засгийн тусгаар тогтнол алдагдахад хүрч нөлөөлнө гэж үзээд Онц бүрэн эрхэт хороо байгуулж эздүүдийн гар хөл болсон хууль шүүхийн байгууллагаас арай ангид хэлбэрээр тусдаа шийдвэрлэх шаардлага үүссэн. Энэ асуудлаас болж Монгол Улс төлбөрийн чадваргүй деполт болох нөхцөл байдал үүслээ. Мафийн хэдхэн хүнээр удирдуулдаг улс болох уу эсвэл эрс шийдэмгий алхам хийж зөв зам руугаа орох уу гэдэг сонголт дээр ирсэн.

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

Орон сууцны ипотекийн зээлийн хөтөлбөр хэвийн үргэлжилж байна

Хөнгөлөлттэй хүүтэй ипотекийн зээлийн хөтөлбөрийн хүрээнд 2021 онд Монголбанк болон банкны эх үүсвэрээр нийт 1,012 тэрбум төгрөгийн зээлийг 13 мянга гаруй өрхөд олгосон байна (Дүрслэл 1).

Дүрслэл 1. Ипотекийн хөтөлбөрийн зээлийн дүн (тэрбум ₮) болон зээлдэгчийн тоо, оноор

2022 онд нийт 700 орчим тэрбум төгрөгийн хөнгөлөлттэй хүүтэй ипотекийн зээл олгогдохоос оны эхний 2 сарын санхүүжилтэд зориулж Монголбанк болон банкны эх үүсвэрээр 103 тэрбум төгрөгийн эх үүсвэрийг хөтөлбөрт оролцогч банкуудад хуваарилаад байна. Хөтөлбөр хэвийн үргэлжилж байгаа тул зээл хүссэн иргэн өөрийн харилцагч банкандаа хандан хүсэлтээ гаргаж болно.

Мэдээ орчуулах »