fbpx

Хэмнэл

/

Төр бол Мушгах юм

Францийн 16-р Людовиг хаан нэгэнтээ “би бол төр” хэмээн өөрийгөө өргөмжилж байсан гэдэг. Харин манайд түүнтэй адилтгахуйц өөрийгөө өргөмжилдөг улс төрчид, төрийн түшээд бий. Хамгийн тод жишээ нь УИХ-ын гишүүн асан А.Сүхбат “БӨХ БОЛ

/

Муурнуудын хуралдай

За да хавар болоод сонгууль дөхөөд ч тэрүү цар тахал бүүр цаашаа энд тэндээс эрээвэр хураавар үй олон муурнууд цугларч тайзтай тайзгүй зуу гаараа, гучаараа нэгээрээ хурал хийх болов. Угаас зэрлэг, золбин голдуу, тэжээвэр байгаад хөөгдөж золбирсон цөөвтөр, тал дутуу,

See you again

/

МАНгасууд нэгэн том тогоо хийжээ. Тэрэндээ иргэдээ хийгээд чанаж гарав. Дангаараа сайн галлаж чадахгүй учраас хойд хөршөөсөө хойд талаас нь галлаад өгөөч гэж гуйхад тэд ч дуртай нь аргагүй өрдлөө. Хойд хөрш тогоогоо таглахгүй юмуу гэж асуухад МАНгасууд яах юм бэ, наадуул чинь гарах гэсэн нэгнээ татаад оруулчихдаг юм, илүү ажил гээд тоосонгүй.

Ингээд хэсэг хугацааны дараа МАНгасууд сураг алдрав 100 насласан юм хойно үхээлдээ. Хойд хөрш харин тогооны урд хэсгийг галлаж өгөхийг урд хөршөөсөө гуйлаа. Урд хөрш ч мөн уухайн тас галлаж гарав. Хойд хөрш доогуураа галаа өрдөх мөртөө бас тогооны дээрээс амаараа үлээж, эвий эвий халуун байна уу гэх болов. Ийнхүү 70 жил өнгөрч байтал Гүр-баатар -чэв гэгч нөхөр гэнэт одоо болъёо, наад тэнэг Иргэдийн төлөө хамаг түлээ түлш барж дууслаа гэхэд  Нээрээ болъё гэцгээгээд галлахаа болив. Урд хөрш ч гал намдсаныг хараад өөрсдөө гуйчихаад орхичихдоо яадаг байнаа, за бид ч болъё доо гээд орхив. Тамын тогооны гал унтарлаа.

Өнөөх Иргэд тогооноосоо гарч чаддаггүй ээ. Мөн л гарах гэснээ татаж унагаад, гарвал бүгдээрээ л гарна гэж хашгична. Эхлээд хүүхэд хөгшдөө гаргая, тогооны энэ тал руу гарья гэх мэтээр орилолдоно. Тэндээс нэг цэцэн нь Хөөе тогооны нэг тал руу бөөнөөрөө гарах гэвэл тогоо хөмөрнө, хөмөрсөн тогоонд бүгд бүтэж үхэх гээ юу гээд АНгайсан хэд нь цэцэрхэнэ. Тал тал тийшээ гарах гэтэл дороос нь тулах хүн байхгүй тул хөл нь халтирна.

Тэгээд гэнэт 76-гаа гаргахаар боллоо. Тэд ирмэг дээр гараад бусдыгаа татаж гаргах юм болов. Хэн хэнийг гаргах вэ гэтэл би ч тийм олс олж ирнэ, би ч нисдэг тэрэг олж ирнэ, би ч пуужин бүтээнэ гээд бүлтэрч гарлаа. Арай гэж сонгогдсон хэд нь ирмэг дээр гарсан хойноо цаашаа Урд хөршөөсөө мантуу гуйна, Хойд хөршөөсөө төмс гуйна. Зарим нь бүүр энэ тэнүүгээр зугаалж далай тэнгэсээр  явж байгаад  эргэж ирнэ. Эргээд нөгөөдүүлээ татах амьтан олддоггүй ээ. Ингэсээр ээлж нь дуусаад дахиад дараагийн 76-гаа сонгов.

Бас л бахь байдгаараа. Олон олон 76 г сонгосоор л.  Харин ч дав зургаа дахиа сонгогдсонууд нь ирмэг дээр суучихаад шүдээ чигчийлэн, чигчлүүлээрээ Иргэд рүүгээ заан инээж баясна. Тэгээд зүгээр ч үгүй 76 дотроо би хамгийн олон удаа ирмэг дээр суусан, энэ муу шинэков бацаан сая гарч ирчихээд олон юм ярилаа гэж оны ялгаа гаргана заана ёслох цаашаа бүүр алхахыг нь хүртэл заана.

Хамгийн сүүлд найм дахь удаагаа сонгох юм боллоо. Ёстой ид шидийг бүтээхээ амлаж гарлаа нөгөөдүүл нь. Эхлээд хүүхдүүдийг далавчтай болгоно, дараа нь иргэн бүрт оюу-эрдэнэ өгнө, залуусаа нисдэг тэргээр татна, сансарт аялуулна, АНгайсан хэд нь марс ярьж МАНгуурсан хэд нь хүн бүрийг бүдүүн олсноос бариулна гээд л. Арай гэж 76 сонгогдтол танайх булхайцлаа, манайхаас цөөхөн байна гээд бөөн зодоон боллоо. Цус нөжтэйгээ хутгалдав. Зарим нь бид тамын тогооны галыг унтраахдаа оготны хамраас ч цус гаргаагүй гэж цээжээ дэлдэв. Яс юман дээрээ хоёр хөрш залхаад л галаа унтраачихсан юм байна лээ ш дээ.

Нэг харсан тогооны ирмэг дээр байсан 76 алга болчихжээ. Хүмүүс хүүе хайя нөгөөдүүл яав аа гээд орилолдож байтал тогоо халж, бүр буцлаж эхэллээ. Учир нь өнөө 76 хоорондоо ярьж байгаад ерөөсөө өөрсдөө галлая, ядаж 4 жил наадуул чинь завгүй байг гэлцэн энд тэндээс мод түлээ цуглуулж явна. Тамын тогоо пур пур буцалсаар ….

Копи…

Удахгүй тамын хүү ирнэ…\see you again\

МАНгас ч дахин төрнө…

ИРгэд яах бол…?

Муурнуудын хуралдай

/

За да хавар болоод сонгууль дөхөөд ч тэрүү цар тахал бүүр цаашаа энд тэндээс эрээвэр хураавар үй олон муурнууд цугларч тайзтай тайзгүй зуу гаараа, гучаараа нэгээрээ хурал хийх болов.

Угаас зэрлэг, золбин голдуу, тэжээвэр байгаад хөөгдөж золбирсон цөөвтөр, тал дутуу, гоёмсог ганган, эр эм мөөмтэй мөөмгүй олон муурнууд харагдна зарим нь бүүр гадаадад цагаачилж яваад ирсэн юм уу гэмээр л . Тэргүүлэгч болох нэгэн хардуу ч юм уу зүс нь үл ойлгогдох мигуй индэр өөд яаралгүй алхалсаар гарч, бүгдийг нүдээрээ нэгд нэгэнгүй бүртгэж аваад хоолой заслаа.

-Ээ-хм! Зиаа тэхээр….кирр кирр  Сарны гэрэл туссан энэ сайхан чардаакан дээр цугласан та бүхний амар амгаланг эрьяа. Таануус энд урилгаар гэхээсээ илүү сэтгэлийнхээ дуудлагаар ирээ биз дээ тээ? Яг тийм байртай харагдаж байна.

Энд өнөөдөр бид, гэмгүй олон хулгануудын эрх ашгийн төлөө, тэдний баяр баясгалан, зуун жилийн түүхийн урт удаан кирр гучин жил ч бүлүү за за хаалтаа нээгээд эхлий (  жаргалтай амьдралын төлөө цугларсаан! Хаалтаа хаачихая

Энд өнөөдөр бид, хөөрхий хулгануудад садаа бологч хэнийг ч болов идэж зайлуулан устгахын төлөөнөө цугларав!

Энд өнөөдөр бид миний, таны, та бидний ах дүүс болох тэдгээр хулгануудын эрх ашгийг хамгаалсан, баян сайхан амьдрах ёстой нийгмийг байгуулхын төлөө цугларчээ! Кирр кирр арай л комминист хэлчихлээ цаашид ардчилсан хэлнээ үгээ…

Энд өндөөр бид, биднийг цуглаасай, эвлэлдэн нийлээсэй гэж хүсч буй дэлхийн бүх хулгануудын сэтгэлийн халуун илчээр цуглацгаалаа!

(цахим ба танхим дүүрэн алга ташилт нүргэлж, зарим муурнууд хулганы арьсан малгайнуудаа дээш нь шидлэн хөөрөв цахимууд нь хулганы сүүл гозолзуулан хөөрнө)

Та нар минь яг л хулганууд шиг харагдаж байна. (танхимаараа цахимаараа хулгана шиг болох гэж хушуугаа шөмбийлгэн чихээ дэлдийлгэв)

 Тиймээ сүүлийн үед хулгануудын амьдрал үнэхээр эрс муудчихлаа. Би баримт хэлэе.

-Хулганууд гэмгүй явж байгаад муурнуудад баригдах болов.

-Хулганууд үзэл бодлоо илэрхийж өөрсдөө шоронд орох болов.
-Тэд зүгээр сайхан салхилж байгаад хавханд орж үхэх болов.

-Тэд өөрсдөө тахал тусаж байна.
-Хулганууд дандаа юмны сүүдэр бараадан, айж ичин явж байна.
-Хулганууд хананы бяцxан нүх сүвхэнээр орон гэрээ хийж байна.
-Хулганууд маш нарийхнаар час час хийн дугарч байна. Хэн ч тэднийг сонсохгүй байна.
-Хулганууд нэг ч сайхан халуун мах идэхгүй дандаа хогийн үртэсээр хооллож байна.

Бид энэ бүхнийг тэвчихгүй ээ. Бид энэ бүхнийг өөрчлөх болно. Хувьсгал хийнэ! Одоо засах цаг нь!!!
(цахим, танхим дүүрэн шүгэлдэж алга ташив. Нүүрний эгнээний хэдэн гуринхатсан цоохор мөөмтэй  муурнууд бүр том алх гарган толгойгоо нүдэж, хэлээ гаргаж, дороо дэвхцэн хөөрөв)

Хувьсгал бол, гээд илтгэгч мигуй нүднийхээ булангаар заалыг тойруулж хараад, хулгануудад аз жаргал, үүрдийн амьдрал өгөх цорын ганц зам юмаа гэхтэй нь зэрэг бүх муурнууд  нирхийтэл алга ташин дороо дэвхэцлээ.
Тэрээр урт амьсгаа аван заалыг цахимтай нь үнэрлэн таашаал аваад цаашаа илтгэв.

-Хувьсгал гарахад, хулганыг сайхан амьдруулахад садаа болоод байгаа тэд буруутай.

-Энэ хувьсгалыг зөвхөн бид хийж чадна, яагаад гэвэл бид үеийн үед хулгануудын тусын тулд янз бүрийн хувьсгалт өөрчлөлтүүд хийсээр ирсэн билээ.
(Алга ташилт, дахин алга ташилт)

-Бид, гучин жил туршдаа зуун жил бас хулгануудыг хайрлаж ирсэн. Өнөөдрийн энэ хурал бол хайрын дээд, сэтгэлийн цэнгэл өгөгч цуглаан юмаа.

-Би шуудхан хэлье, энэ бол нийт муурнуулын алдаа гэхээсээ, сүүлийн 20 гаруй жилд чардаакаа удирдсан хулгануулын хариуцлагагүй байсных юм.


Тэрээр ийн хэлээд нүдээ анин урт амьсгаа авлаа.

-За миний хэлэх үг дууслаа. Анхаарал тавьсан явдалд баярлалаа хаалтаа хаалаа.

Тэрээр ийн хэлэхтэй зэрэг заалнаас, даргаа одоо бүгдээрээ зоогонд орох уу? гэсэн дуу гарав.

Дарга нүднийхээ булангаар хялайж хараад, оролгүй яахав дээ гэж уриалгахан хэллээ.

-Ямар ямар хоол байгаа бол?

-Хулганын махан бифштэкс, хулганын гол махан ороомог, бүтэн хулганы шөл, хулганы тархи гэсэн сайхан хоолнууд байгаа аа тийм хачирт ковид 21 бий

-Ура! өнөөдөр сайхан цадах нь. Хоолондоо ! гэж заал цахим дүүрэн орилолдоон үүсч, нэлэнхүйдээ бужигнав.

Артаньян дээр нэмлээ

Төр бол Мушгах юм

/

Францийн 16-р Людовиг хаан нэгэнтээ “би бол төр” хэмээн өөрийгөө өргөмжилж байсан гэдэг. Харин манайд түүнтэй адилтгахуйц өөрийгөө өргөмжилдөг улс төрчид, төрийн түшээд бий. Хамгийн тод жишээ нь УИХ-ын гишүүн асан А.Сүхбат “БӨХ БОЛ ТӨР ЮМ” хэмээн хэлсэн удаатай минийхээр бол харин ТӨР БОЛ МУУШИГ ЮМ гээд хэлчий…

Хүн, хөзрийн муушиг хоёр анх Монголоос үүссэн юм гэнэлээ. Аль нь түрүүлж үүссэн нь тахиа анхдагч уу, өндөг анхдагч уу гэдэг шиг маргаантай одоо бол харин Хэнтийд үүссэн болох байх за тэгээд ямартайч зүүн чигээс үүссэн юмдагуу даа ОЮУНы бядтай ард түмэн юм хойно…

За тэгээд энэ хоёр тоглоомыг харьцуулан харж үзий

ТөрМуушиг
Хөзрүүд: Ерөнхийлөгч, Их хурлын дарга, ерөнхий сайд, сайдуудаар тоглодог. Нийт хөзрийн тоо 76. Харин тоглогчийн тоо цөөн үед 1,2 зэрэг гишүүдийг хасч болно шоронд хийж болно.  Хөзрүүд: 5 хүнтэй үед тамга, ноён, хатан, боол, 10, 9, 8, 7 хөзрүүдээр тоглодог. Нийт хөзрийн тоо 32. Харин тоглогчийн тоо цөөн үед 7, 8 зэрэг тоо хөзрүүдээс хасч болно.  
ДүрэмДүрэм
Ерөнхий тоглоомын хувьд тухайн тоглогч өөрийн оноог аль болох өсгөх ямарч арга хамаагүй ПОПРОХ  Ерөнхий тоглоомын хувьд тухайн тоглогч өөрийн оноог аль болох цөөлж 0 болгох явдал байдаг.  
Тоглолтын эхэнд бүх тоглогчийн оноо ижилхэн бус мөнгө л мэднэ бөх бол бүүр сайн  Тоглолтын эхэнд бүх тоглогчийн оноо ижилхэн 15 байдаг.  
Тухайн тоглолтонд хэдэн нам байгуулна тэр тоогоор суудал авна.гэхдээ нэг нам хоёр даргатай байх нь элбэг  Тухайн тоглолтонд хэдэн гэр байгуулна тэр тоогоор оноо хасагдана.  
Иймд нам бүр тухайн тоглолтонд аль болох олон гишүүдээ оруулахыг оролдоно МАНдуулна бас АНдуурна.  Иймд тоглогч бүр тухайн тоглолтонд аль болох олон гэр байгуулахыг оролдоно.  
Хэрвээ нам тухайн тоглолтонд нэг ч гишүүн оруулж чадаагүй бол нам 4 жил гудмандаа гарна.  Хэрвээ тоглогч тухайн тоглолтонд нэг ч гэр байгуулж чадаагүй бол түүний оноо 5-аар нэмэгддэг.  
Эрх мэдэл мөнгөний төлөө цуцасгүй явна Эх орон ард түмэн ямарч хамаагүй, тэр цагаан мах зах бүүр падгүй Тэгэхээр тоглогч гэр барьж чадах эсэхээ бодолцсоны үндсэн дээр тоглолтонд орох эсэхээ шийддэг

Муушиг Төр хоёр бол мэдээж тоглоом. Аливаа тоглоом нь дараах механизмууд дээр суурилагдсан байдаг:

– Санамсаргүй байдал өөрөөр хэлбэл АЗ
– Олон төрлийн нүүдэл тэдгээрийн КОМБИНАЦ
– Дутуу мэдээлэл, харанхуй байдал буюу БАЙГАЛААСАА ТЭНЭГДҮҮ

Зарим тоглоомууд цэвэр эдгээр гурван механизм дээр суурилсан байдаг бол зарим нь аль алиныг хослуулан үзнэ заза олон юм бичиж байхаар шууд КОМБИНАЦуудийг хар…

КОМБИНАЦУУД

Идэн гурав татаад ар нь түүз -Женко

Хатан хоёр хантай улс төрждөг – Эрдэнэ

Адаг гараас харанхуй ордог-Босоо Ганбаа

Их идсэний дараа өнж-Сү батболд

Аман хүзүүнд байнга ордог гэхдээ дандаа үсэрдэг-Содбаатар

Дөөшиг уландаа байдгийг мэдэх ч хөзрөө хаяж ул ухах-Сумьяабазар

Шалдан ноёнтой зүтгэх -Нямдорж

Газар бага байхч гартаа том байх-Багабаньд

Хатан хоёр хантай үхдэг-ХҮҮК

Шалдан ноёнтой шээрэгнэх-Энхбаяр

Жур хөзөртэй зүтгэх-Алтанхуяг

Өнгөний тамга горьдож ордог-Занданшатар

Адаг гараас шууд матах-Амарсайхан

Нүд хайрлаж харах -Отгонбаатар

Данс хөтлөгч -Хүрэлбаатар

Өрөөний эзэн-Амарбаясгалан

Өөр орж ирэхгүй байна ингээд дуусаа…

МАНжингийн үлгэр \Онгон даам цуврал\

/

Одоо Оюу-толгойтой орооцолдоод байсантай холбоогүйгээр нэг орос ардын үлгэр явчий даа ингээд.

МАНжингийн үлгэр. Оросод болсон явдал гэхийм билэй бийл лав Монгол л гэнэ.

Ер нь бол энэ үлгэрийн зургий нь хараад байхад зуугаад насны эмгэн өвгөн хоёр. Тэгсэн хэрнээ нэг жоохон охинтой энтэр. Тэр хоёр…. аий!!! Гэхдээ өвгөний тэр дагзны сэгсгэр үс бол ерөөсөө зохиогүй.
Охин бол нэг найм есөөс хэтрээгүй харагдах боловч 30 аад настай байх, харваас тэр бие мие нь. Ер нь цаашаа бойжих ч юмуу гүй ч юмуу, нээх том толгойтой л охин яваад байдийн, архийдтайм байгааз. Гэснээс том толгойтой хүн архийдтай байдаг байх нь байшд. Энүүгээр нэг тийм хүн яваад байдаг тээ, за тэр ч яахуу тэгээд тэр нохой муурных нь насыг бол иста мидкүэ. Тэр хулганыг боллл….. за яpшиг даа. Хулганасагийн.

Үйл явдал бол ерөнхийдөө нэг нээх том манжин гэнт ургацан байгаагаар эхэлдэг. Ийм иш мухаргүй муухай эхлэлийг ёстой Оросууд л бодож олох байх даа. Байхдаа ч гэж угаасаа бодоод олцон л байна. Өвгөнд тэр манжингийн үр яаж байсийн. Гү тэгээд ганцxан ширхэг үр шүү. Ганцxан үр хаана зарах вэ дээ нэг газраас дэлсээ л биз. Ганннцxан үр… хөөрхий. За тэгээд тэрийгээ тарьсийм байнаа. Манжин ямар арчилгаа шаардах биш. Ер нь орос ардын юманд арчилгаа хэрэггүй, хүүхнүүд нь хүртэл яс сайтай гэхийм билээ өлсөж барькуу, Амараа ахаас л тэгж дуулсан. За тэгээд тэрийгээ тарьсан чинь мангар том ургачиж. Цацраг идэвхийн юм хумтай хөрс байсан биз. Охины толгой том байдгийн учир энд ч байж мэдхийм. Тэгвэл өвгөнд ч бас ямар нэг том юм байгаа байх, өтөл настай эмгэн нь хүүхэд гаргаснаас үзүүл.
Эргээд үлгэрийн эхлэлд очий доо одоо баахан далийчлаа. Заа манжингаа хураах боллоо. Өвгөн гарч суга татдаг юм болов. Хэд хэд гачаалдаад барсангүй гэнэ. Тэхээр нь эмгэнээ дуудав. Хөөрхөн дууднаа тэр чинь.
Манжаан манжан
Даты даты
Яасан томмманжан бэ!
Хүүббба.. хүшшш юүү вэ энэ чинь! Эмгэнээ дуудхаас:
-Эмгөөөөө наашар наашар, өвгөн нь энэ манжанг дийлкүү вайна!
-Худлаа ирүүлжаагаад яах гээд вайна чи?! (чадалтай 2 шүү дээ)
-Манжан датнаа, маяглах гээд бай чи. Иди суда!
Тэгэнгүүт эмгэн майжиганаж ирснээ хар цагаан дуугүй шууд өвгөнийхөө араас тэврээд татаад унана. Дахиа л нөгөө дуугаа дуулаа л. Тэгээд баркуу болхоороо охиноо дуудна.
-Ө охио! наашар энэ манжан датаадах!
-Заа заа (данхалзан инээнэ)
Данхар охин нь данхаг данхаг хийж ирэнгүүтээ бас л элдэв яриа байхгүйгээр шууд эмгэний араас тэврээ л татаад эхэлнэ. Дуугаа дуулаа л. Тэгээд дийлкүү байнгуут нохойгоо дууднаа.
-Шаариг вишд! Иди комне! Өө биш come on baby гэдэг шдэй инглиш хэлтэй юм чинь
-вүфф! (өрөөлдөн давхисаар очно)
Нохой нь одоо яаж мэддийн бүү мэд. Исүүл охиных нь онжигоноос хазаж зулгаагаад сурциймуу, ирэнгүүтээ л нээх татаж энтэр. Тэгээ л дуулаад унана. Энд угаасаа худлаа дуулж ирлаамдах гэж хамаг хүчээ тарамдуулаад байгаамаа ер нь. Тэгээ чадкуу болонгуутаа муураа дуудна:

-Хэе муужгай комоон! Манжан датаадах! Баас инглиштэй нохой үүнээс хоших бүх амьтад цөм харварт оксдорд гээд нуль гадгаадад хэлтэй.
-За очлоо мяу мяу
Муур нь бас ирэнгүүтээ нохойныхоо сүүлнээс зулгаагаад. Энэ ер нь мэдрэл муутай гэр бүлээ. Тэгээ гүчиркүү байнгуут хулганаа дуудаад, хулгана нь ирэнгүүтээ муурныхаа сүүлнээс татсан чинь манжин нь сугарч энтэр, бүгдээрээ хойшоо савж унаж энтэр.

Нуруугаараа унаад хөл мөлөө өргөцөн хэрнээ бүгдээрээ инээцэн энтэр. Хулгана нь бүр элгээ тэвэрцэн жиг жуг хөхөрч энтэр. Яс юман дээр өвгөн хулганд манжингаасаа өхүү гүү юүү. Муурандаа ч бас өхгүү шд ер нь бол. Чи цаад хулганаа ид ээ л гэншд нууцаар..
За энэ гэр бүл бол oрионы олс таталтын тэмцээнд оруул яахуу баллахаар баг хэдий ч еp нь бодоод байхад, хэрвээ тэр хулгана ирдэг момээнтэнд манжин сугараагүй бол яах байсийм бол. Цаашаа жижигсээд хулгана нь жоомоо дуудаж, тэгээд баркуу бол жоом нь шоргоолжоо дуудаад. Тэгсэн чигсн сугарахгүй байвал тэгээд одоо шоргоолж нь… нэг нян л дуудах байсан байх даа. Тэр нь харагдкуу тэгээд. Манжин нь ч сугардгүү дампуу юм болно л доо.
Тэхдээ ер нь тэр манжингаа тойруулж ухаа л авчихын оронд ингэж муйхарлаж байдаг… энэ ёстой Жавхлант ардын үлгээр!

Манжин байхад махаар яхав

МАН байхад… яадаг юм ер нь…

Артаньян дээр нэмлээ

…“тэд бүгд гарав тэр үлдэв”

/

НОЙМОР 0. -Хойд насандаа уулзая-

Чингэс хаан өглөө бүр “Тангуд улс байгаа” хэмээн сануулж байхыг зарлигласан  түүхийг бид мэддэг. Харин барууны төр бол “хууль цааз оршин байгаа” гэдгээ өглөө бүр сануулдаг уламжлалтай.

Чухам ийм шалтгаанаар аль хагас зууны өмнө шинэ эргэлтийн гэх хувьсгалт бодлого хэрэгжиж байсан тайван нэгэн жилд буриад ястныг үр үндсээр нь хядан “Улаанбаатарын”, “Хэнтийн”, Дорнодын” гэсэн гурван зохиомол хэрэг үүсгэж нийлүүлээд “Лхүмбийн хэрэг” мөн үзэл суртлын түм буман хаалтыг нэвтлэн онцгой итгэлтэй хүний шивнээ яриагаар дамжин орж ирсэн ховорхон “үнэн”-ийг хүмүүс нандигнан хайрлаж байлаа. 1960-аад онд Ц.Лоохууз гэгч этгээд нам төр, ард түмэн, тэр бүү хэл манай гаригийн дэвшилтэт хүн төрөлхтөний дайсан болох тухай зүү орох зайгүй  социалист суртал нэвтрүүлэг явж байв ч бүхнийг сөрөн “Яг нарийндаа Лоохууз гэдэг хүн чинь манай Монголын нэг амьд ямааг нэг ширхэг хаймар ямаан тоглоомоор сольж байна гэж оросуудыг шүүмжлээд буруутсан юм гэнэ лээ” гэсэн цуурхал-мэдээлэл орон даяар шивнээ яриагаар тарж байлаа. Тийм болохоор мянга мянган хүн сэтгэл зүрхнийхээ гүнд Зөвлөлтийн булаан эзлэгчтэй тэмцсэн баатрын дүрээр Лоохуузыг хайрлаж байв.

Дээрхи хүмүүсийн тухайд бол, хамгийн үнэмшилгүйд нь итгэж “за даа,  аягүй бол муу нь л үнэн байгаа даа” гэж эргэцүүлж суугаа бид.

Харин Эрдэнэ гуай бол өөрийн амьдрал, мэдрэмжээ зураглахад нэг сэдэв үргэлж дутаад байдаг байлаа. Энэ бол Монголын түүхэнд тохиосон хамгийн аймшигт явдал болох гучаад оны их хядлага билээ. Эрдэнэ гуай өөрөө энэ хядлагыг туулан гарсан. Үүнийгээ хэлэх гэж тэрээр насаараа хүчилсэн юм. “Хрущевийн уярал” хэмээх хэдхэн жилийн үүлэн чөлөөн нарны туяанд үгээ амжиж хэлсэн хэдхэн зохиолчийн нэг нь Эрдэнэ гуай юм.

Эргээд энэ бүхнийг бодоход эрх чөлөө хязгаарлагдан энэ бие нь алга болсон ч үзэл санаа галд шатдаггүй аж.

НОЙМОР 0 Дөрвөн үеийн тагнуулчид” ба “төрд адлагдсанхувь тавилан.

Манай үндэсний топ сэдэв бол тагнуул болох  эсвэл тагнуулах тухай сэдэв хичнээн уянгын гажилттай байна тэр чигээрээ олон түмний сэтгэлд нийцдэг. Өөрөөр хэлбэл тагнуулчийн дуулиуд үнэмшилгүй байхын хэрээрээ итгэл үнэмшил төрүүлнэ гэсэн үг. Энэ яагаад ийм байна гэхээр, дарангуйлагч дэглэмийн тархи угаалттай холбоотой. МАНдан бадарч буй Социалист төрийн тулган хүлээлгэж байгаа “үнэн мэдээлэл”-ийн зай завсраар, ам дамжсан цуурхал хар Пи-ар маягаар ганц нэг үнэн орж ирж байсантай холбоотой одооч байна.

Бид төрд, даргад үнэнээсээ итгэдэг, долоон булчирхайгаа итгэж тоочдог, харин сэжиглэх, үл итгэх байдал үзүүлэхээс үхтлээ айдаг, бас итгэдэг тэрч бүү хэл “Төрийн минь сүлд өршөөг” гээд сүсгэлдэг. Харин одоо бидний төрд мөнгөнд ухаангүй дуртай этгээдүүдэд Монголын төрд бий юм шүү. Тэд бол хар масс юм харин иргэд бид ХАР МАСС биш нам дамжигсад бол жинхэн хар масс болон утаа татуулах униартан сууна. Ийм нэг үг байдаг “Олон юмыг мөнгөөр худалдан авдаг. Мөнгөөр худалдан авч болохгүй юм гэж бий. Түүнийг илүү их мөнгөөр худалдан авдаг” гэж үг бий энэ нь бидний одоогын нийгмийг ямар хэм хэмжүүрээр хэмжээд байгааг тодхон хэлж байна. Үүний төлөө бид ардчилсан нийгмийг сонгосон билүү? Олон олон аавууд үүний төлөө хувь тавиланг сөрсөн гэж үү?

Ингэхээр наанадаж л эрх чөлөө аюулгүй байдлаа хангах үүднээс нэг гүрэн, өрөх гэр, хувь хүний болон нөгөөгийнхээ нуугаад байгаа юмыг мэдэх хэрэгцээ гарна. Бас бусдаас нуух юм ч гарна. Дайсагнах эзлэх, хожих бодлоготой юм бишгүй л байх нь лав. Ерөөсөө нууж байгаа болгонд дайсагнасан зорилго байх албагүй.  Нарийн яривал бид бие биенийхээ бодож санаж явдаг олон юмыг мэддэггүй тулдаа л нэгэндээ итгэж явах нь нэг бус. Эрх чөлөө ч гэсэн тийм талтай.

Улс шиг улс байя гэвэл тагнуулчидтай байхаас өөр замгүй. Гэхдээ тагнана гэдэг нь өөрөө ёс суртахуун, хууль ёсыг сөрсөн үйлдэл бус өндөр ёс зүйн хэм хэмжүүр. Бусдын нууцад, дотоод хэрэгт увайгүйгээр орно гэдэг гэдэг муухай зүйл гэж ойлгогдож магад. Гэхдээ энэ муу муухай зүйлгүйгээр улс төр оршин тогтнож чаддаггүй нь бас гачлантай. Тагнуулчдын ертөнцөд өөрийн гэсэн ганцхан заалттай хууль үйлчилж байдаг. Тэр нь “ үл тасрах алтан холбоо” гэсэн зарчим бий. Иймдээ ч олон олон аавын хүү ээжийн охид “төрд адлагдсан” хувь тавиланг сөрөн энэ нийгмийг бидэнд авчирсан.

-НОЙМОР 7-. НЭГЭНТ ЗҮҮГДСЭН ХОЧИЙГ САНАХААР ХҮРЭЛ ЗҮРХ Ч ХАЙЛНА…

Эх орноо хайрлах хүн хүний авир үүнээс ч олон төрх хэлбэртэй. Яагаад гэвэл хүүхдийн эцэг өөр хэнч биш мань нөхөр ганцаараа байдаг бол эх орны эзэн гэгдэх тэгш эрхтэй хэдэн сая хүн бий. Түүнээс гадна хэн ч хүүхдээ хайрлана, үүнд сонин содон юм байхгүй, харин эх орноо хайрлаж байгаагаа бусдад сайтар ойлгуулах нь нэр төрийн хэрэг. Иймээс хэн нь илүү эх оронч вэ гэдэг уралдаанархуу юм үргэлж өрнөж байдаг. Иймд нэгэн хүнийг дурьмаар санагдав.

 …“тэд бүгд гарав тэр үлдэв”…

Нямтайширын Номтойбаяр гэх залуу ердийн л нэг эх оронч. Биднээс илүү ч гарахгүй, дутах ч үгүй. Эх орончиддоо залгиулж хатуу шалгуурт орсон энэ хүнд үед эх орны дуудлагаар гарч ирсэн эх оронч гэж харин одоо түүнийг харж байна буруутах зүйл юу байхав. Эх орончид эх орон дуудсан тэр цаг мөчид хэрэгтэй орон зайд гараад ирдэг. Тэд цагийн шаардсан юмыг хийдэг. Тусгаар тогтнолыг олж ирсэн Намнандорж, хамжлагыг халсан Бодоо, большевизмын довтолгоог саармагжуулсан Цэрэндорж, эх орноо амиараа хамгаалсан Гэндэн, Амар, улс орноо тусгаар авч үлдсэн Чойбалсан, соёлын довтолгоо хийсэн Цэдэнбал, ардчилалд тайван шилжилт хийсэн Батмөнх, зах зээлийн тогтоцод хүргэж өгсөн Бямбасүрэн, эдийн засгийн реформ хийсэн Энхсайхан, газар хувьчилсан Энхбаяр, авилгатай тэмцсэн Элбэгдорж нар цагийн дуудлагаар гарч ирсэн эх орончид юм. Ухрах урагшлах, өөрөөр хэлбэл баяжих ядуурахын зааг дээр ирсэн өнөөгийн Монголын дэглэмийг чангхан шүүмжлэх үүрэг цагийн эрхээр НОМТОЙБАЯРТ ноогдож гэж боддог юм. Эх оронч хүний л үг хэлж, ил далд юу ч байхгүй нуух ч юм гүй тэр хэлсэн. Бидний эрх чөлөө, тусгаар тогтнол, ардчилсан ёс дэглэмээ хадгалж хөгжил дэвшилд хүрэх санаархалтайгаа нуулгүй хэлсэн өөр хэн энэ цагт хэлж байв? Бүгд л хэлээ хазан хөрөнгөө хамгаалан окопны сэтгэлгээгээр нуугдсан үнэн энэ.

Окопны сэтгэлгээ бол 100 жил туулсан коммунизмын өв болон бидэнд амь бөхтэй оршсоор. Улс төр бол тэмцэл, гэхдээ ухаалаг, хүлээцтэй, тооцоотой, эцэст нь үндэстэнд ашиг авчрах тэмцлийг л хэлэх бус уу? Чухам ийм ойлголт, тэмцэл, баримтлалыг эх оронч үзэл гэх байх өөр юуч биш.

Эцэст нь: Энэ бүхэн нийлээд Монголын ард түмний үндэсний эрх ашиг. Энэ эрх ашгийн төлөө зогсож байвал эх оронч байгаа нь тэр. Эд бүгд аль нь ч дутаж болохгүй, нэгийг нь өрөөсгөлөөр хэт өндөрт тавьбал бусад нь дундарч байдаг харилцан хамааралтай нарийн төвөгтэй зүйл гээд доорхи үгээр дуусгая…

Хүүгээ өчүүхэн буруутай байвал би өмөөрөөд явахгүй, Номтойбаяр ч гоншгонох хүн биш…

НОЙМОР 0. -Хойд насандаа уулзая-

НОЙМОР 0 “Дөрвөн үеийн тагнуулчид” ба “төрд адлагдсан” хувь тавилан.

НОЙМОР 7-. НЭГЭНТ ЗҮҮГДСЭН ХОЧИЙГ САНАХААР ХҮРЭЛ ЗҮРХ Ч ХАЙЛНА…

Алтан өргөө \Онгон даам цуврал\

/

Алтан өргөө” гэдэг киног үзээгүй хүн ч байхгүй бизээ. Сайхан кино шүү, хүнд ихийг өгнө. Олон юм зааж сургана даа. Юуны өмнө энэхүү кино бол нэлдээ старчээг, таакчигийн тулаан гэдгийг хэлэх нь зүйтэй байх. Гэхдээ энэ удаа зөвхөн дүрүүд дээр авч үзий. Харин дараагийн бичлэг дээр старчээг таакчигийн талаа барьж ярина.

Эхлээд энэ дэлхий дээр хамгийн найдвартай цорын ганц юм бол ЖДҮ л байна даа гэдгийг бататгасан үйл явдлаар эхэлдэг. Өвгөн Пагваа Мэргэн ардын итгэлийг даалгүй усны судал хадгалсан авдрынхаа түлхүүрийг сувьдаг сэтгэлтэнд алдаж байгаам. Өвгөн ч өөрөө үнэн азаарын царай марай гаргаж байгаад сувьдаг сэтгэлтэнд сэдэл авахуулдаг. Тийм болохоор юмтай ч юмгүй мэт царайл гэдэг чинь ихээ үнэн үг болж тааржийн.

Мэргэн ард ч мэргэн ард. Тэр түлхүүрээ өөрөө л аваад явна биз, зүгээр мөрөөрөө байгаа амьтсийг хутган үймүүлж, үйлий нь үзэж байгаам даа, өгөр хог. Яахы нь мэдсээр байж худлаа тоглоо тоглоо яваад байна. Хор найруулуулж, пи ар хийлгүүл одоо бол овоо мөнгөжихөөр гар даа. Алгаа урдуураа нэг явуулаа л Баасанхүү, дахин нэг явуулаа л Жавхлан… гэх мэт.

Заа, тэр гуруун хүүхэд бол хөөрхөн дөө хөөрхөн. Ёроо, Ёмбоо, Сүмбээ. Ёроо бол ёрын амьтан, элдэвтэй эр. Хүний гараар могой бариулсаар байгаал таарчийнэ. Эдийн шуналтай, бас хөөрхөн хор найруулна, гэхдээ жижиг гарынх. Хүний юманд хүйтэн сэтгэлээр хандаж байж бэртэнгээ алдадгүй юу. Хурга хараал шууд алж идкээд, хурган дарга шиг зан гаргаа л. Шуналаасаа болж төрсөн дүүгээ хүртэл золигт гаргахад бэлэн гар. Гэхдээ яг төрсөн дүү нь мөн эсэх нь эргэлзээтэй, кинон дээр тэр талаар нэг ч үг гардаггүй ба монголчуудын амьдралын хэв шинжээр нь үзвэл аав өөрөө баахан эхнэр сольсон “чанга” гар байх магадлалтай. Эдний хүүхдүүд хоорондоо шал өөр, аягүй бол өөр өөр эцгийх байх гэж шивэр авир хийх нь эрэгтэй хүн дээр яагаад байж болдгүйм?

Tэр дунд хүү Ёмбоо бол гомбоо гомбоо! Гомбоорч ч дуусахгүй байсаар кино дуусгаа хаячдий. Болох болохгүй хүний үгэнд бүү ор гэдгий чинь нэг сайн харуулдаг эр. Болоогүй ээ, бас хөөрхөн пээдгэр. Ахынхаа хажууд зогсоод дүүгээ загнахаараа нөгөө…

 Хүүхдүүд Хүүкийнхээ  хажууд зогсохоороо гаргадаг байсан царай гаргана. Одоо бол Хүүкийн хажууд хэн нь тэгж зогсдийн, бөө мэдээ. (За хадууркушүү.) Тэр Ёмбоо бол тэгээд хохироод дуусдаг эр. Одоо тэр Хүрэлсүх мүх бол тэгээ л болох болохгүй Мэргэн ардуудын араанд нь зуугдаад амь нас эрүүл мэндээрээ хохирч байгаам даа.

Харин бага дүү Сүмбээ бол сумлагдсан буу л гэсэн үг. Хэчнээн сэргэлэн, холыг харсан ухаантай хүү билээ. Цорын ганцхан зоостой хэрнээ нэг хүүхэн таалагдангуут  шууд үнэт чулуун эдлэл авч өхгөө наачна эсвэл sms-г нь задлаж ушнаа . Юундаа тэгсийн, бөө мэдээ. Тэр хүүхэн нь гайгүй айлын охин байснаас тэгсэн үү, исүүл хамаг цус нь нөгөө юмандаа юүлэгдсэнээс болж тархины цусан хангамж эрс муудаж өөрийгөө хянах чадваргүй болсон байж ч магадгүй. Нөгөө хүүхэн нь тоохгүй болохоор тэгсгээд харьчна. Хаа очиж нэгийгээ 2 болгох эрмэлзэл муутайдаа элдэв асуудалд орооцолдолгүй гэртээ харьж байгаа харагддаг. Заа ер нь залхуу нь хүрээ л харьчжаагаам дөө. Сайхан МАНж зан шүү! Ер нь ч тэгээд нэг ч хүүхэнгүй нутгийн өсвөр насны банди хэдийдээ хүүхний сайхан муухайг ямар хэмжүүрээрээ тэгж итгэлтэй залаад байдийн, бөө мэд ээ. Нээх сайхан хүүхэн… гээ л хэд хэд уулга алддаг шиг санагдаад байх чинь. Тэгсэн хэрнээ лусын дагина хараад тоодгүй, аан? Ёстой ясны гомо л тийм зан гаргах байх даа!

Заа, үйл явдал ч болдгоороо болоод өнгөрнө. Мэргэн ард өөрөө хийсэн юмаа худлаа дараа нь залруулаад таарна. Жишээ авахуйц сайхан пи ар хийлт. За одоо манайд энэ зун болох явдлаас бол Мэргэн ард өөрөө жишээ авна дөө. Сайхан цаг ч ирж байна, Цар тахал удахгүй дуусна, Хүчээ нэгтгээд гарна давна шүү, зус ч гарна даа дайнч болж байна, гээл. Тэгснээ нөгөө Сүмбээ чинь тэнэг тариачны төмс том гэгчээр будилж явсаар байгаад овоо хэдэн юмтай болоод авдын. Тэгээ гэртээ ирнээ. Энэ гэртээ ирэлт бол хүн үнэгүй юманд нугасгүйээ гэдэг ухагдахуун тод томруун илэрхийлэгддэг сайхан каадр. Тэр аав нь “энэ тэгээд бүгдээрээ манийх юм уу? Энэ эрх саран” гэж чичрэн байж хэлдгийг санаж байгаа л байх. Күй, бүгдээрээ ч байхдаа яахав дээ.

Харин тэр хүүхэн бол ёстой л “сохорсон биш завшив” гэдгийн амьд жишээ. Эхэндээ эрүүл өвчтэй нь мэдэгдэхгүй инээгээ…ээл хөөрхөн байжээдэг. 76 агаа эгээ нар үзүүл “манай Жаргалмаа нэг ингээд суужээдэг болоосой энэ тэнд SMS задлаж гүйхээр…” гэж өөрийн эрхгүй бодогдох нь лав . Харин мань хүүхэн хараа орчингуутаа шууд саначлагыг гартаа авах төлөвтэй болоод иржгуам даа. Хойноос ирээд хот манайх аа гэж. Гуруун хүү, нэг өвгөн атгуулна даа атгуулна, тэр хүүхэнд. За мидкү дээ гэхдээ тэр том ах бол гэцүү. Сүүлд найран дээр бас нүд нь тусаад л байсан шиг санагдаа явчлаа. Тийм айлд бэр орохоор яадгийг харуулсан нэг Амээрк кино бий биз дээ. Бэрээд Пийт тоглодог. Сүүлд нь баавгайд бариулаа л. За тэгээд төгсгөлийн тэр найр бол сайхан болжийноо, зүгр. Нөгөө 2 ах нь ширэн нүүрлээ сууцан. Өвгөн алтан гэртэй болоод пээдийгээстэй. Мэргэн ард бол ямар ч гэмгүй царай гаргачоо..оол айраг гүзээлжгуа харагддийн.

Артаньян дээр нэмлээ

Болдоггүй бор өвгөн \Онгон даам цуврал\

/

Карантийлагдаж суугаад санаандгүй нэг үлгэр олж уншив ёстой сайн үлгэр юм гэж бодоод, бодсоноо бичмээр санагдав кк. Шүүмж биш шүү, үлгэр л юм.

Эрт урьд цагт Болдоггүй бор өвгөн гэж байж гэнэ одоогын төв аймаг ч юм уу хангай газарт л амьдардаг өвгөн болтой . Энэ өвгөн долоон бор хоньтой, нисдэг бор морьтой, бас нисдэггүй бор морьтой юм гэнэ. Одоогийхоор машин юмдагуу даа.  Болдоггүй бор өвгөн Болзоотын толгойн тэнд ногоон овоохой барин суудаг байжээ. Ордон хавьцаа овоохойтой ихэл том өвгөн. Болзоотын бор толгойд долоон бор хонио |мөөвэй биш шүү үлгэр |хариулдаг ажээ. Нисдэг бор морио гэрийнхээ баруун талд уядаг, нисдэггүй бор морио гэрийнхээ доод талд аргамждаг байжээ бинзенгүй машин болтой тэр нь цахилгаанч юм уу эсвэл майр их түлш иддэг юмдагуудаа заза үндсэн үлгэрээ л боды халуураад явж өгч байна…

Нэг өвөө хавь ойрын амьтныг л барьж аваад таашаал аван тамлаад байсан тухай гардийм шиг байгаан. Ер нь л аймаар, аан? Худлаа гэвэл “Болдоггүй бор өвгөн”-ийг ахуй талаас нь бодоод үзээрэй. Эхлээд нэг баахан амьтан тэжээдэг өвгөний тухай дурдагдна. Бас нэг хонь нь хөөрхөн гэгч нь хундан цагаан хурга гаргадийн. Яахлаараа бор хоньнуудаас ХУН дан цагаан ч гардаг юм. Тэрнээс эхлээ л нөгөө үлгэр чинь нэл аллага, тамлалт, цус нөж гаж зуршлын тухай  болоод явчна.

Хамгийн түрүүнд хаанаас ч юм нэг ХЭРЭЭ ч нисч ирээд нөгөө хургыг амьд мэнд гүйж явахад нь шууд нүдий нь ухаад идчиж байшд. Тэгээд цус алдаад ч юм уу, шархны халуунаас ч юм уу нөгөө нялх амьтан нь үхэж таарсан байгаам. Эсвэл нүдий нь анх тоншихдоо л хошуу нь шууд гавал руу нь нэвтэрч тархий нь гэмтээсэн нь хөөрхий хургыг үхэлд хүргэсэн байж болох магадлалтай. За тэгэнгүүт мань болдоггүй өвгөн нисдэг морио унаМАН тэнгэрт гарж нөгөө хэрээг чинь барьж авангуутаа хошууг нь суга татаад авчна. Баас тэгжийшаад их хувилгаан өвгөөн нисдэг нь нисдэг л юм байгаа биз бас нисэж байгаа хэрээний хошууг нисүүт дундаа суглаад байхдаа яхавдэй |Inception  гэдэг кино шиг |

Амьд шувууны хошууг одоо татсаар байгаад сугалчдийн байх даа? Гүй яахав дээ нүдий нь ухаа л идчээ л биз дээ. Тэгж л амьдар гэж заяасан юм чинь, тэхкүү яадийн тэр хэрээ, тийм биз дээ!  Юугаа нуухгүй бол нүдээ нуухгүй ээ гэдэг билээ. Өөрөө хургаа хамгаалж байхын оронд асар их өшөө хорсол өвөртөлсөн байгаа юм.

Тэгээд хамгийн аймаaр нь хошуу байсан нүх рүү нь мод шаагаад байгаа байхгүй юу. Тэгсэн тэр хэрээ нь ХҮКМАСТ гээч нэг атмаан нөхрийн амьтан байсан болж таараад, нөгөө атмаан нь лууг явуулж өвгөнийг гэртэй малтай  юутай хээтэй нь хүйс тэмтрээд шатаагаад дэлбэлээд ир гэж явуулна. Бас айхтар. Энд угаасаа Бин Ладен ч юм уу, Ханнибал ч юм уу эсвэл орчин цагийн аймар аймар сэтгэцийн өвчтэй гэмт хэрэгтнүүдийн л хийдэг юмнууд гарна.  Тэгэнгүүт өвгөн ч “мэдэнгүүтээ” бултаад нүүчжаагаан баас л тагнуулч өвгөөн хүкмастай холбоотой гараа өөрөө хаяа 2 биенэй өддөг юм байгаа биз. Нэг их холдоо ч гүй. Тэгсэн  нөгөө луу нь одоо сохор юмуу, өөрийн ухаангүй ч юм уу хуучин байсан газры нь ниргэж энтэр. Луу ч луу! Өөрөө том тэнэгтээ л, харсаар байтал хэн ч байхгүй  газрыг, аан?  Тэгээд хамгийн гол нь мань өвгөн тэр луу өөрий нь яагаа ч гүй байхад ардаас нь нисдэг мориороо гүйцэж очоод сүүлий нь тасалж авангуутаа аманд зуулгаж муулгаад, аймар. 

Тэхээр нөгөө хүкмаст нь хоёр чоно явуулаад нисдэг морий нь идүүлэх гэхээр нь албаар нисдэггүй морио идүүлэнгүүтээ (баас тэгжүүгээд цахилгаан тэгэлснийг мэдээд байгаа юмаа мань өвгөн машин нь тогоор нисдэг биз) дараа нь нисдэг мориороо гүйцэж очоод хоёрын хоёр чононы арьсыг амьдаар нь хуулаад яг хамрынх нь хэсэг дээр хуулалгүйгээр явуулчиж байгаа байхгүй юу. Амьтны арьсыг амьдаар нь хуулж зугаацах хүсэлдээ хөтлөгдөн аварч болох байсан морио хүртэл идүүлсэн  байншдээ. Тэгээд нөгөө хоёр нь амьдаараа арьсаа хамар дээрээ унжуулаад яваад өгч байгаан. Ийм хүн ёсноос гадуур юм гэж байх уу?!!!  

Дараа нь бас юу юу ч билээ? Аа тийн, бас  хоёр сармагчингийн нүүр лүү нь час халуун тос цацаад шалзлаад хаядийн.  Сонин өвгөн шүү. Зүгээр л  гараад ПоПдООд алчна биз дээ. Тэр хоёрыг ирнэ гэж мэдээд бүтэн өдөржин тогоон дээрээ тос буцалгаж хүлээсэн байгаан. Тийм л их амьтан тамалмаар санагддийн байх даа? Эмгэн мэмгэнтэйгээ аягүй бол садист харьцсаар байгаад, нөгөөдөх нь гарынх нь аяыг даалгүй чадраабал \салсан\ болсон байж таарна. Түүнээсбиш, ялангуяа Монголд чинь дандаа л ганц бие эмээ нар л байдаг биз дээ. Өвөө нар нь халуун хоол, эсвийрт хоёрт дотроосоо түлэгдээд түрүүлээд нүд аньчдаг санагдахын.

Нээрээ энэ үлгэрийг бодсон чинь маний багадаа хааяа нэг салахгүй эргэлдээд байгаа ялааг  шүүрч газар савж мавдаг байсан бол юу ч биш дэг ээ. Аягүй бол энэ өвгөн урдуур хойгуур нь гүйсэн хорхой шавьж, ялаа малааг зүгээр суулгасангүй гэж барьж аваад нэг нэг хөлөөр тасалж…. яадаг байсан бол!!!

Артаньян дээрээ л …

2020 ОНЫ ШИЛДЭГҮҮД

/

За хө ” оны”-нуудаа тодруулы даа сайхан. Он ч солигдох нь. Эртхэн бичжаахгуу бол ганцаараа оны юмгүй суужаах вий. Жагсаачxуу ингээд:

-“Оны дебют эх оронч“-оор дуучин Жаавкаа юумуу Банкер Жаавкаа хоёр маань магнайдаа тоосгүй сапхийтэл орж ирлээ. Тэр намаа аварчих вуу яачихав нэгэл юм болоод Тавиландчихав , нөгөөх нь яалтчгүй Банкер Жавхаа харч билүү ягаанч билүү жагсаалтаас гаргасан гээд байгаа гэхдээ хариуд нь бид 49-н цаас, чийдэн, бандааш, цаг, утас зэргийг хэрэглээнээсээ таягдан хаях нь тодорхой болсон үүнээс л болж жасаалтанд орсон юмдагуу.

-“Оны борооны дараах мөөг“-өөр манай Цагаан махаа эргүүлэгчид шалгарав. Тэд арьсан дээр гарсан ямар нэг яр шиг л үсэрхийлж байна. Удахгүй энгийн хүнээ хуруу дараад тоолж эхлэх нь бидэнд арай амар болох байх \нэг нөхөр эргэтэлээ явлаал гээдийсандаг…\

-“Оны шилдэг Гатан эхээр “-ээр экс тэргүүн хатагтай Сараа маань тодорч байна даа энд дуучин биш шүү сайд сараа. Гэхдээ иx савны ёроол харагдатлаа хэдэн үе. Алзкуээ хөө одоогоор үер ихтэй байгаа удахгүй харагдах биз…

-“Оны хөөрхөн ааштай хүн“-ээр яахын аргагүй ардчилсан намын даргач юм уу цэрэг ньч мэдэгдэхгүй байгаа Туваан маань шалгарч байна. Тэрээр сонгуульд балраад ирснийгээ мэдэрсэн даруйдаа “өө ялагдсоон ялагдсан тийн, хихи” гэж хэлсэн юм. Мөн “орон нутгийн сонгууль”-д ч гэсэн хөөрхөн аашаа гаргаж намаа татсан билээ \БИ ДАРГА БОЛОХГҮЙ \ гэж ирээд л . Аргагүй л нуур нугас.

-“Оны сэргэлэн Пи-Арчин баагий“-гаар  Болдын дэмбэрэл эсүүл Дэмбэрлийн болд  шалгарлаа.  Хаана юм болнуу тэнд энэ 2 нэр бүүр толгой эргүүлээд хаячих юм МҮОНТВ захирл ч болоод ч байгаа юм уу за бүүмэдэй.

-“Оны нударган зодооч“-оор…. заза хэлээд яахын мэджаагаам чинь. Олон жил биднийгээ баярлуулж яваа юм чинь. Заза хэлчдиймүү, энэ чинь албан ёсны бичлэг тэгж яриул. Энэ номинацид үнэхээр Хүрэлсүхтэй өрсөлдөх аавын хүү гарсангүй ээ.

-“Оны хүлээлэг үүсгэж буй хүн“-ээр З.Энхболд тодорлоо ингээд. Гурав арууны зургаан сая Чингисдээ “ямар нэг юм хийнэ” гэж ам гарах гээд л  саналы нь авах гээд л суугаа биз. За он гараад шүүр нүдгүй шуурах биз “амьдрал юмдаа”  болоогүй байна доо , шоокноосоо л дөнгөж гарчаагаан.

-“Оны бяртай хүн“-ээр томоос том 2 ч төрийн өмчит үйлдвэрийг авсан уу алдсан уу  “Худалдаа хөгжлийн банк”-ынхан маань шалгарлаа. Зээлийн хүү хөнгөлж магад гээд МААНь гэчихлээ шүү… авраад байгаа юм уу алаад байгаа юм уу гэдэгийн би л лав ойлгоогүй байгаа. \японоор бол юу гэдэг билэй 万 歳 банзай \

-“Оны хоноц“-оор нөгөө нам намд хоноод яваад байдаг залууг залчлаа. Хүн хүн янз бүр: Болд гэдэг нэртэй хэрнээ пилээтэг шиг халуун сэтгэлтэй хүн байдаг байхад, Зандан гэдэг нэртэй хэрнээ исткаан ус шиг л тархитай хүн бас байхым. Гэж шуугиж байна лээ МАНАН гэдэг намынд хоносных нь дараа. Өөр бас шударга намаар хонсон байх.

-“Оны шархаа нөхсөн хүн“-ээр энэ жил 76 хүн шалгарлаа даа. Тэрбум төгрөг ч голох юм биш шүү. Тэд шингээлтэндээ л авьяасаа гарган даа одоо.

-“Оны өвчин“-өөр  Covid 19-ийг тавий гэж бодсон чинь нок-уок прэмьер министрийн бөк гэдэг шинэ вирус санаанд ороод болдгүэ. Аль илүү зардал гаргасан, самарсан нь л энэ номинацийн азтай эзэн болно доо.

-“Оны хамгийн азтай“-гаар сониноос энэ жил тэтгэвэр тогтоолгосон ямаанууд олон улсад цагаачилсан хонь ууд шалгарчлаа. Адтай хогнууд шүү, яаж тэгж хүний сэтгэлийг татаж чаддаг байнаа.

-“Оны заяа нь хаясан“-аар тэгсэн чинь харин эрхээ хасуулсан сэтгүүлчид шалгарч байхым хүн муулах эрхгүй, эх сурвалж нь 00 оос олддог гээд л. Энэ сэтгүүлчдийг зөвхөн үзэг царайгаар нь хүн гэж тогтоох ер нь учир дутагдалтай болоод байна уу гүй юу? Ордонд ороход нь генийн шинжилгээ хийж байвал яасийн гэсэн санал гарсан байна!

-“Оны нэрэлхүү эрс“-ээр шударга таван баатрууд тодров. Дайн хийхээс наагуур дарга болохгүй гэж тулалдаж тулалдаж бүгд дарга болчихсон нэрэлхүү эрс шүү зүгээр -тулалдах гэж байгаад нэг нь чадрангуут нэрэлхээд анхнаасаа тэгэх гэж байсан юм шиг цаашаа нянбактер болоод явцийм шиг байгаан.

-“Оны андуурсан ойлголт“-оор “Нийслэлийн Онцгой Коммис “-ынхны нэр шалгарав. Цар тахлын үеэр яв гээд байгаа юм уу боль гээд байгаа юм уу, уу гээд байгаа юм уу боль гээд байгаа юм уу  бүүр мэдхээ больсоншдэй бөөн андуурсан ойлголт.

-“Оны шилдэг шийдэл “-ээр Улаанбаатар хотын түгжрэлийг бууруулах шилдэг шийдэл шалгарч ОДтой л байлаа. QR гээч цаасаар сайхан бууруулав…

Заза энэ хүргээд алдчлаа. Дараа нь үргэлжилж магадгүй. Оны бусад хүн, үзэгдэл, юмсаа тодруулнаа.

Ховдгийн ГАЙ \Онгон даам цуврал\

/

Ховдгийн гай гэж хөөрхөн кино гардаг байжлээ. Монголын анхны боодий биетэй Балт-болд залуу гарна. Басал төмөрлөгийн нэртэй шүү Тэгээ л алтан сүх мүх хүрэлч билүү (хүний нэр биш, жинхэнэ алтаар хийсэн сүх) гээл зөндөө л юм гардаг сан.

Эхлээд нэг боодий залуу нийгмийн байгаль иклоогт хор хөнөөл учруулцан явжээдийн.(тэрийг нь дараа тодруулна)  Худлаа зориуд БОЛОР-дуран (камер луу) харуулж булчин мулчингаа чангалнаа бас гоёл харагдах гэжил тэр биз. Эр хүн юм чинь. Тэгээ цангангуутаа НИЙГМИЙН худагаас ус уудий.

Тэр нь юун ч өндөр хашлагатай худгав. Шууд тонгойгоо л ооэгг ооэгг гээ л уучна. Тэгжээсэн бүсэндээ гавчуулсан оюуч билүү БОЛОРч билүү сүх нь ус руу цүлхийтэл унчжаагаан. Мань Балт-Болд залуу яаж өөрөө унчаагүй ийн. Араас нь баахан харна. Ойрхон харагдуул авах гээд байгаа болтой юм. Тэгсэн гээв гэнт худгаас нь лусын эзэн ч хургын ноён ч юмуу АйМАР том нэг хүн гараад ирнэ. Ус руу нь юм унавуу гүй юу ухасгээд гараад ирхийг бодуул их л уйддаг болтой, тэр хүн.  Хар усан дотор хэнтэйгээ ч яриху дэ, тээ, уйдалгүй ч яахуу хэдэн жараахайтай хөөцөлдөхөөс өөр хийх юмгүй гар юм чинь . Түүний байдал төрхийг тоочих ану: тэрээр эрх чөлөөний хөшөөрхүү моодоор хувцалдаг боловч харин бамбарны оронд баахан “СҮХНҮҮД” барих дуртай. Овор байдал нь Үйлст тэнгэрээ дээрээ залсан амар амгалангын баясгалантай агаад дипүүзр шиг чанга дуугаар ярьдаг ажгуу.

Тэгснээ бас их шоглоомтой… Эхлээд хүрэл ч билүү сүх гаргаж ирээд “энэ чиний сүх мөн үү?!” гэж асууна. Мань түлээчин эд мэддгүү хүнүү, исүүл айсан уу “жа, миний БОЛОР сүх биш вайнаа” гэнэ. Дараа нь Оюун сүх гаргаж ирээд дээрхийн адилаар ярилцна. Хамгийн сүүлд нь өөрийнх нь муу БОЛОР сүхийг гаргаж ирнэ. Муу ч юу байху, гадаадад захиалж хийлгэсэн лаг л сүх байсан байх. Мань түлээчин Балт-Болд залуун нүүрэнд баясал тодрон БОЛОР сүхээ буцааж авлаа. Харин тэрхүү АйМАР аварга эр түлээчнийг шударга хүн байна гээд Оюу сүхий нь бас өгчдийн. Хүрэл сүхий нь яадгийг мартчиж, өөрийнх нь сүхийг ч бас яадаг билээ мартжээ, соорий. БОЛОР сүхээр НИЙГМИЙН мод цохиж болдгүү болохоор өөрийнхийг нь өөрт нь үлдээсэн байж таараа дараа нь хэн нэгэнд харуулж гайхуулах гэсэнч юм уу гэж лоогикдов.

Бас шидэт ХОРОО мороо гардаг ч билүү өгсөн хүн нь нэг Чинхүү ЗОРИГТОЙ гарч билүү тиймэрхүү нарийн ширийний нь сайн сандгүй ээ.( тэр шидэлт ХОРООны үйлгэрийн Чин-хүү ЗОРИОГТОЙ залууг дараа нь дэлгэрүүлэн “ШИДЭТ ХОРООНЫ ҮЛГЭР” ээр орууламц ) Хорооны хажууд сүхнүүд ч томолдоо…

Харин нутгийн бас л нэг алтан шар дээлт баян нөхөр (хаан нь ч юмуу мидкүээ,  гэснээс энэ алтан шар дээлтүүд яасан ч олон юмдээ) энэ бүгдийг мэдчээд худаг орж бас баахан сүх авах гээд наачна. Шар дээлт зориуд ноорхой дээл өмсөж, өөрт байгаа сүхнүүдээс хамммгийн миаг нь сонгож аваад гарлаа. (Муу сүхээ чулуудаад оронд нь баахан сүх авна. Хэдэн цаас хаяж ИХ ХУРАЛДЧ юм уу ХОРООндч ороод хэд хэд нугалж авах нь. Гайхалтай адилхан сонсогджийнуу?)

За тэгээд мань хүн ойд очоод худаг руу нэг өнгийснөө сүхээ эв хавгүй гэгч нь чулуудлаа. Сүх нь ч мань өмнөх БАЛТ-БОЛДОД байсан шиг БОЛОР сүхч бишилдээ  сүх нь живээд алга болсон, нөгөө АйМАР том эрч гарч ирсэн. Тэр нээрээ уйдцан гар аа, хүнээр тоглоод салку. Гэхдээ өмнөх сүх дээрээ Фэйлдээд лусаар нэг ониг болчон юм чинь. Эхлээд өөрийнх нь сүхийг өгдийн. Тэгсэн мань баян тэрийгээ таньдгүй гэжийшд. Энэ хогоор яадийн гэснээ холоо шидчдийн.Уул нь НИЙГМИЙН модыг л хусах гээд байгаа гарал даа. Дараа нь баахан сүх өгдөгч билүү . Тэгсэн “арай л биш вайна” гэснээ бас газар зөөлөн тавьж мавиад. Эцэст нь МЯнгар том сүх өгсөнд мань баян хөл нь газар хүркүү баярлаа л… (күү нээрээ хэд хэдэн орд газрын лиценз цохьцон ч юм уу,НИЙГМИЙН модыг үхтэл нь тайрна гэж бодсон ч юм уу. тусламжийн мөнгөнөөс нэлээдийг шууцан хүн л ингэдэг байх даа.)

МЯнгар том сүх хараад мань баян ”энэ мөн байна, энэ яг …. яааг мөн.. ” хэмээн чичирхийлсэн юм. Хажуунаас нь хүн (сурвалжлагч) асуувуул “энэ угаасаа минийх, би шударга хөдөлмөрөөрөө олж авсийн өрөөгөө, шалаа, индүүгээ солино эсүүл НИЙТИЙН модыг хуг цавчина” гэх байсан байх даа. Нөгөө алтан улиасийг чинь хуга мөргөнө ч билүү…

 Даанч асар удалгүй нэг их том НИЙГМИЙН гутлын хоншооор цухуйн гарч ирээд мань шар дээлтийг дунгуй хадтал өшиглөлөө. Түүгээр үл барам хамар нь нэлээн зантайж, сартайсан байх нь тэр архи уусаных биш үү .

Худгийн эзэн АйМАР том эрийн ЭЗЭН НЬ гярхай нэгэн ажээ. Гэхдээ яг тэр үед худгийн эзэн Аймар том эр түргэдсэн байж болох талтай боловч Түүний эзэн шиг цагий нь олно гэж юу байх билээ. Тэгээгүй бол худгийн сан хөмрөг дундарна. Балт залуу энэ дээр завшаад л дууссан…

Харин та бидний НИЙГМИЙН СЭТГЭЛ зүйг ундаалж байдаг бас нэгэн “худаг буй”. Олон олон алтан, болор, эрдэнэсээр нэр хийсэн дээлт нөхөд тэрхүү худагаас алт эрдэнэсий нь хаман хааж боож сууна. Худгийн ЖИНХЭН эзэд гярхай, хараагүй биш харсаар суугаа авч өшиглөх хөл нь тушаатай ажээ.

Гэвч нэгэн цагт шударга үнэн ялан дийлж чөдөр тушаагаа хамх татан, тэрхүү парзийтуудын хамар дундуур нь өшиглөх цаг ирэх бөлгөө.

Үг хэлэх эрх чөлөөгөө манан сууж, “өөрсдөө хэрэглэдэг” cайхан цаг айсуй гэдэгт итгэн сууна би. .Юунч баахан сүх бичихэв за яахав Жавхлан юм даа гэж…

Артаньян минь агуу хүншүү мөлжүүртэй…

Алтан өргөө II-Сү мэргэн ард

/

За өмнөх үгдээ аая лаг зохиолч шиг юм болов… Артаньянаагйн 2009.11.17 бичвэр дээр задлан шинжлээд бичий…

(КИНОНЫ ДҮРИЙН СТАРЧЭЭГ ТААГЧИГИЙН ТАЛААР)


Хүн яаж ширэн нүүрлэдгийг, ер нь ширэн нүүрлэнэ гэж юу болохыг бас “АЛТАН ӨРГӨӨ” хэв маяг гэж юу болохыг оригоор нь хары гэвүүл уг киноны төгсгөл хэсэг дээр гардаг найран дээр сууж байгаа Ёроо Ёмбоо 2-г харахад хангалттай.
За за, гол юмандаа оры.Уг киноны агуулга гэвүүл ерөнхийдөө учир замбараагүй сүлжилдсэн явдлуудыг харуулдаг.\Өнөө цаг … \

За тэгээд тэр учир жанцан бүрэн олдож байна уу дутуу олдож байна уу гэдэг нь их бүрхэг үлддийн. Өмнөх нийтлэлдээ киноны баатруудын амьдрал уран бүтээлийн талаар үгүүлсэн. Одоо гол гол нөхдийнх нь амьдрах арга таагчигийн талаар цөөн өг хэлсү.

     Том хүү бол тэр ЭРДЭНЭТ авдарт юм байнаа гэдгийг гадарлаад нээж үзэх, улмаар өөрийн болгох, цаашлаад тэнд байгаа хөрөнгийг цохисноор уртаас урт цул алтан дээл хийж өмсөх, бүр давраад Москва, Лондон зэрэг томоохон хотуудад орд харштай болох зэрэг гүсэл бодлыг цээжиндээ  багтаана. Үүнийгээ хэрэгжүүлхийн тулд хэрэглэж байгаа таагчигий нь зах зухаас нь дурдвал:

1. Шарангуй царайгаараа хөөрхөн инээмсэглэж сурах, улмаар үүнийгээ байнгын болгох.

2. Аавдаа хамгийн ачлалтай мэт дүр эсгэх.

3.Харгис хэрцгий, үл шантрагч байх.

4.  3-т дурдагдсан зан чанарын гатлийзаатр болох “шунал” ихтэй байх (энэ 2 чанар нь төрөлхийн байсан тул хүч шаардаагүй гэдийн).

5 Төлөвөлгөөгөө хэрэгжүүлхийн тулд өөрийн гэсэн тоглоомын хүмүүстэй болох

6. Цагаан махаа эргэтэл явж сурах  (энэ чанар нь төгс хэлбэртэй).

7. За тэгээд хамгийн сүүлчийн бөгөөд хамгийн гол шинж чанар болох “цагаа тулахаар нөхдөө золигт гаргаж болохуйц хангалттай гүнзгий нүх малтсан байх”. Түүнчлэн уснаас хуурай гарах хэд хэдэн истийл жаанр сурсан байх.

Хаа очиж тэр авдарт нь гараар бариад тоолж болох ЭРДЭНЭТ байгаагүй болохоор сүүлдээ хамраараа газар шаагаад дуусдаг. Юун алтан шар дээл мээл сандал ширээ. Зарим нэг  хүнээс жишээ авмаарийн. Тэхээс уг нь хол явахаар хүү байв даа, гэж. Ийм эрсийг эртнээс нааш манай монголчууд “тархиндаа таагчигтай, ташаандаа нагаантай” гэх зэргээр хэлэлцэж байжээ.

Дунд хүү Ёмбоо бол өөрөө сэтгэж, хүн удирдаж чадахгүй ч гэсэн дүр эсгэх, хөрөнгө шамшигдуулах, бялдуучлах бүр даажээ хулгай хийх, худал хэлэх хүртэл төрөл бүрийн авьяастай төдийгүй нүдээ цавчихгүй эдгээрийг үйлдэж чадах гар бөлгөө. Ийм эрсийг манай монголчууд эртнээс нааш “сайхан гар, хүнд гар, хүн нь уг нь гэнэн юм байгаан” гэх зэргээр ярилцдаг одоо цагт бол соо-шаал имплүүнсэрч гэнэ үү пи аарч гэлүү. Тэгээд чааваас том ахынхаа үгэнд орж түүний сүүлийн 2 мэхэнд нь орж баларсан даа. Хаа очиж тэр үед нэг худагтай нутаг байгаагүй юм гэдэг.

Бага хүү Сүмбээ бол Сү Мэргэн ардын талд баттай ажиллана. Хүүхэн шууханд дуртай гэсэн хувийн жоохон асуудалтай бөгөөд тэгсэн хэрнээ Ордны дагиныг тоогоогүйг ч билүү яасанч билээ харахад билгийн нүд нь сохор, сонголт муутай хөөн гэсэн дүгнэлт гарч байна. Бас баахан хөөрүү характертай, хөөрөхөөрөө нөгөө л нэг хүүхэн шуухнаа түрүүлж ярьдаг гэмтэй. Өөрөө учиргүй юм юманд шуналтаад байхгүй ч гэсэн хүний өгсөн юмыг буцаадаггүй зантай. Нэрэлхээд нэрээ идэх биш гэдэг философтой хүн. Тэгсэн хэрнээ юм юм нь бүтээд яваад байдаг. Ийм хүнийг “нүдэндээ камиертай нүүрэндээ батгатай” хэмээн эртнээс нааш монголчууд маань хэлж заншжээ. Гэхдээ кинонд бол батгы нь шахаж крээмдээд, контакт линз зүүлгэцэн байдгийг анкаарийшүү.

Харин тэр Ордны хаан гарын дор нэг амар хүргэнтэй болчкоод үзээд байгаа нь бол илт байна. Охин нь ч гэсэн нэг юм гүсээд байгаам. Илт горьдцон харцаар хараал… Тэр усан дотор нь ямар балдуушны амьтан охинтой нь дотносов гэж дээ. Тэр хаан охиноо алаа хаяжаагаа байхгүй юу. Өшөө олон охин байж байдаг биз дээ, цаана нь…, хнн, юю юю юуюу юуч билээ би чадахгүй юм байна.\гоё үгийг\ ! Ийм хүнд монголчууд “ядарч явахад Янжмаа ч яахав” гэж зөвлөж байжээ.

За эцсийн бүлэгт тэр СҮ Мэргэн ард бол хамгийн адармаатай хүн. Ганцаардаж цөхөрсөн байдал илт ажиглагддаг. Уул уурхайн хадаар тэнэж, ургамал амьтан, Улс төр судалж явсаар байгаад юм юмны захтай болсон нууцлаг этгээд. Түүнд нинжагийн болоод ховсдогч хүний ховор авьяас буй. Өвгөн Пагваа хэдэн хүүхдээрээ тоглодог бол энэхүү  СҮ Мэргэн ард энэ айлыг бүтнээр нь тоглодог их гарын тоглоомчин эр билээ үжэй авдараа хусчихсан. Тэгсэн хэрнээ Ордны хаан маантай харьцдаггүйг бодоход баахан жийрхдэг байх талтай. Охинд нь өнөр-их санаатай байхыг үгүйсгэхгүй, бүр явалддаг байлаа гэхэд ч гайхах юмгүй чадварлаг эр ээ. Ийм хүнийг монголчууд “зайтай эр”, “оготны нүхээр ороод гарна” гэж шагширцгаадаг байв

Дараагын бүлэгт СҮ Мэргэн ард шүү!!!

Мэдээ орчуулах »